Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
Yazarlar
- Yayla, İbrahim Erdoğan(4)
- Dombak, Kübra(3)
- Çelik, Eyüp(3)
- Makas, Samet(2)
- Akeren, İhsan(1)
- Diril, Sena(1)
- Düşünceli, Betül(1)
- Emine Ecem Cansever(1)
- Gökhan Üner(1)
- Kaya, Mehmet(1)
- Koçak, Lokman(1)
- Mehmet Eminoğlu(1)
- Nurseven Kağızmanlı(1)
- Rabia Kartal(1)
- Sahranç, Ümit(1)
- Yildirim, Murat(1)
- Yıldırım, Murat(1)
- Özgöl, Mustafa(1)
Yayınlar
- MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ1Psychological Needs and Problematic Social Media Use in Adolescents: A Gender-Moderated Mediation via Sensation Seeking and Cognitive Flexibility
Dombak, Kübra; Yayla, İbrahim Erdoğan; Makas, Samet; Çelik, Eyüp; Sahranç, Ümit; Kaya, Mehmet
Background: The purpose of this study is to examine the mediating roles of cognitive flexibility and sensation seeking in the relationship between basic psychological needs and problematic social media use. Furthermore, the moderating effect of gender on indirect effects has been examined. Method: The sample of the study consisted of 838 Turkish adolescents aged between 14 and 18 (46.2% female; Mean = 15.6, SD = 1.71). Participants completed the Bergen Social Media Addiction Scale, the Basic Psychological Needs Scale, the Cognitive Flexibility Scale, and the Brief Sensation Seeking Scale. Data were analyzed using structural equation modeling (SEM) with the AMOS 26.0 program. Results: A significant relationship was found between basic psychological needs and problematic social media use (r = 0.43, p < 0.001). Both cognitive flexibility and sensation seeking partially mediated this relationship in girls (β = −0.23, p < 0.001), while fully mediating it in boys (β = 0.03, p = 0.675). Conclusions: The findings suggest that problematic social media use in adolescents may be associated with cognitive flexibility and increased sensation-seeking tendencies stemming from unmet psychological needs, and that gender plays an important role in this relationship.
AtıfScopus4WoS3OpenAlex3
İncele - MakaleAçık Erişim2025Scopus SJRQ1The Effect of Self-Regulation on the Need for Psychological Help Through Happiness, Resilience, Problem Solving, Self-Efficacy, and Adjustment: A Parallel Mediation Study in Adolescent Groups
Akeren, İhsan; Çelik, Eyüp; Yayla, İbrahim Erdoğan; Özgöl, Mustafa
Introduction: Adolescence is a developmental period in which the risk of mental problems is high. Failure to resolve the problems encountered during this period may result in the need for psychological help. Based on the literature review, this study aimed to examine self-regulation, which has the potential to reduce adolescents’ need for psychological help, and the mediation of happiness, resilience, problem solving, self-efficacy, and adjustment through this skill. Methods: In the cross-sectional correlational survey design study, 1013 adolescents (542 girls, 471 boys, mean age: 15.04 ± 1.75 years) aged 12–19 years and studying in middle and high school in Bayburt, Turkey were reached. Seven different questionnaires, valid and reliable in adolescent groups, were used to measure the study variables. Results: Correlation results showed that all predictors were positively correlated with each other and negatively correlated with the dependent variable, the need for psychological help. After testing the assumptions, the results of the parallel mediation analysis showed that happiness, problem solving, self-efficacy, and adjustment fully mediated the effect of self-regulation on the need for psychological help. Another finding is that resilience is not a predictor of psychological distress. Conclusions: The results are important because they provide insight for those working in the field of adolescent mental health in terms of understanding the factors through which self-regulation reduces the need for psychological help.
AtıfScopus10WoS9OpenAlex12İncele - MakaleAçık Erişim2025Scopus SJRQ1Difficulties in Emotion Regulation as a Mediator and Gender as a Moderator in the Relationship Between Problematic Digital Gaming and Life Satisfaction Among Adolescents
Yayla, İbrahim Erdoğan; Dombak, Kübra; Diril, Sena; Düşünceli, Betül; Çelik, Eyüp; Yildirim, Murat
Background: Problematic digital gaming has emerged as a significant behavioral concern among adolescents, with potential implications for well-being. Understanding the mechanisms through which problematic digital gaming affects life satisfaction and how these mechanisms may differ by gender is important for targeted interventions. Aims: This study aimed to investigate the mediating role of difficulties in emotion regulation and the moderating role of gender in the relationship between problematic digital gaming and life satisfaction among adolescents. Method: The sample consisted of 458 Turkish adolescents (232 females, 50.7%) aged between 14 and 18 years (M = 16.27). Participants completed the Game Addiction Scale for Adolescents—Short Form, the Life Satisfaction Scale, and the Difficulties in Emotion Regulation Scale—8. Results: Problematic digital gaming was found to have a significant negative association with life satisfaction. Difficulties in emotion regulation significantly mediated the relationship between problematic digital gaming and life satisfaction. Furthermore, gender moderated this mediation effect, with difficulties in emotion regulation being more pronounced among males than females. Conclusions: The findings highlight the importance of emotional regulation in understanding the negative impact of problematic digital gaming on adolescents’ life satisfaction, particularly among males. These results suggest the need for gender-sensitive approaches in interventions aimed at improving emotion regulation skills and reducing problematic gaming behavior.
AtıfScopus6WoS7OpenAlex9İncele - MakaleAçık Erişim2025Scopus SJRQ1Moderated Mediation in Problematic Digital Gaming Among Adolescents: Self-Esteem, Social Anxiety, Self-Concealment, and Sensation Seeking
Yayla, İbrahim Erdoğan; Makas, Samet; Koçak, Lokman; Yıldırım, Murat; Dombak, Kübra
Background: Problematic digital gaming among adolescents is a common behavioral issue that has negative consequences on school functioning and mental health. Theoretically, it is predicted that low self-esteem paves the way for problematic gaming by increasing social anxiety and self-concealment; this indirect pathway may be stronger in sensation seeking adolescents. Aims: The aim of this study is to examine the relationship between self-esteem and problematic digital gaming among adolescents, first through the PROCESS Model 6 in terms of social anxiety and self-concealment as mediators, and subsequently through Model 89 in terms of moderated mediation by sensation seeking. Method: The sample consisted of 448 Turkish adolescents (243 (54.2%) males, 205 (45.8%) females) aged between 13 and 18 years (M = 15.9). Participants completed the Game Addiction Scale for Adolescents—Short Form, Rosenberg Self-Esteem Scale, Self-Concealment Scale, Brief Sensation Seeking Scale and the Social Anxiety Scale-8. Results: A significant negative relationship was found between self-esteem and problematic digital gaming. Social anxiety and self-concealment fully mediated this relationship (indirect effects were significant). Sensation seeking conditioned the mediation by strengthening pathways to problematic digital gaming (moderated mediation was significant). The indirect effect was greater in those with high sensation seeking. Conclusions: The findings indicate that the negative effect, ranging from self-esteem to problematic digital gaming, progresses through social anxiety and self-concealment, and that this mediation is strengthened in adolescents with high sensation seeking. These results emphasize the need to integrate social anxiety reduction and self-expression skills into interventions in a target-sensitive manner, taking into account differences in sensation seeking.
AtıfScopus2WoS2OpenAlex3İncele - Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2023Adölesan bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi (Bayburt ili örneği)
Gökhan Üner
Bu çalışmada; adölesan dönemlerini yaşamakta olan lise öğrencilerinin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama modeli kullanıldı. Araştırmanın evrenini, Bayburt ilindeki adölesan bireyler oluştururken örneklemini ise ortaöğretim kurumlarının 9., 10., 11. ve 12'nci sınıflarında öğrenim görmekte olan 281 kadın ve 229 erkek olmak üzere toplamda 510 lise öğrencisi oluşturdu. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından oluşturulan ve 9 sorudan oluşan demografik bilgi formu ile Walker (1996) tarafından geliştirilen, Türkçe'ye uyarlanma çalışması Bahar (2008) tarafından yapılan 52 madde ve 6 alt boyuttan oluşan "Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II" kullanıldı. SPSS 26.0 paket programına aktarılan ve normallik analizleri yapılan verilerin normal bir dağılıma sahip olduğu görüldü. Verilerin analizinde bağımsız değişkenin kategori sayısına bağlı olarak ikili gruplarda Independent t-testi, kullanılırken çoklu gruplarda ise tek yönlü varyans analizi (Anova) kullanıldı. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre SYBDÖ-II ölçek toplam puanları analiz edildiğinde; cinsiyet, barınma yeri, anne -baba eğitim durumu, aile gelir düzeyi ve spor yapma durumu değişkenlerinde anlamlı farklılıklar olduğu görüldü (p<0,05). Ancak aile yapısı türü ve kardeş sayısı değişkenlerinde ortaya çıkan farklılığın anlamlı olmadığı belirlendi (p>0,05). Sonuç olarak; adölesan bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranışları üzerinde cinsiyet, barınma yeri, anne-baba eğitim durumu, aile gelir düzeyi ve spor yapma durumu değişkenlerinin etkili olduğu söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Sağlıklı yaşam biçimi davranışları, fiziksel aktivite, adölesan bireyler.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2021Ergenlik dönemi din eğitiminde itaat ve özgürlük dengesi
Rabia Kartal
Din eğitimi ilk eğitim kurumu olan ailede başlamaktadır. Çocukluk döneminde kayıt, taklit ve özdeşim yoluyla gerçekleşen din eğitimi ergenlik dönemine gelindiğinde bir takım farklılıklar gözlenmektedir. Ergenlik dönemi hızlı fizyolojik gelişimlerin getirdiği psikolojik değişimlerle birlikte gençlerin din eğitiminde farklı ihtiyaçlar doğurmaktadır. Çocukluk döneminde ebeveynlerine kayıtsız itaat eden birey ergenlik döneminde baş kaldırmaya, sorgulamaya ve eleştirmeye başlayarak entelektüel bir çaba içerisine girebilmektedir. Ebeveynlerde çocuklarının otoritesinden kurtulmaya çalışma ve bağımsız davranma istemini kabullenmekte zorlanabilmektedir. Bu nedenle din eğitim verirken itaat ve özgürlük arasındaki dengeyi sağlamakta zorlanabilmektedirler. Çalışmamızın amacı ebeveynlerin ergen çocuklarının din eğitimlerinde itaat ve özgürlük dengesini sağlamalarına yardımcı olmaktır. Etkili ve verimli bir din eğitimi için bu dengenin gözetilmesi önem arz etmektedir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden kaynak tarama kullanılmıştır. Konuyla ve temel kavramlarla ilgili literatür taraması yapılarak veriler ortaya konulmuştur. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde itaat ve özgürlük dengesinde ortaya çıkan temel kavramlara yer verilmiştir. İkinci bölümde itaat ve özgürlük dengesi bağlamında ergenlik dönemi özellikleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde ergenlik dönemi ailede din eğitiminde itaat ve özgürlük dengesi araştırılmıştır. Yapılan araştırmanın sonucunda ergenlik döneminde ebeveynlerin din eğitiminde gencin gelişim özellikleri göz önünde bulundurularak itaat özgürlük dengesi sağlanması gerektiği yargısına varılmıştır. Bu çalışmada ergenlik dönemindeki gençler için ebeveynlere ve eğitimcilere din eğitiminde itaat ve özgürlük dengesi kurmada rehberlik edecek bir takım ilkeler öne çıkarılmıştır.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2021Ergenlerin olumsuz otomatik düşüncelerinin, yaşam doyumlarına etkisinin incelenmesi
Emine Ecem Cansever
Bireyler gündelik yaşam içerisinde ebeveyn ve arkadaşları ile çeşitli sebeplerden dolayı kişilerarası sıkıntılar yaşayabilmekte ve ortaya çıkan çatışma durumlarından olumsuz etkilenebilmektedirler. Bireylerin yaşam doyumu düzeyleri ise ortalama bir değere sahiptir. Diğer bir ifadeyle bireylerin sahip oldukları hayattan ötürü memnuniyetsizlik duymadıkları fakat bu hayatın tam anlamıyla istedikleri hayat olmadığı düşüncesi hâkimdir. Bu araştırma ergenlerin olumsuz otomatik düşüncelerinin yaşam doyumlarına etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma betimsel nitelikte ilişkisel tarama desenidir. Araştırmanın örneklemi Güneydoğu Anadolu Bölgesinde bir ilde ki lise okullarından rastgele seçilen 1066 kız, 661 erkek toplam 1727 katılımcıdan oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgiler Formu, Çok boyutlu Öğrenci Yaşam Doyumu ve Olumsuz Otomatik Düşünceler Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler bağımlı ve bağımsız değişkenler dikkate alınarak, bilgisayar ortamında SPSS 22. 0 (Statistical package for the Social Sciences) paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada yaş, cinsiyet, gelir, medeni durum, eğitim, kişisel özellikler, din, sosyal etkileşim ve sosyal destek gibi etkenlerin yaşam doyumu ile ilgili olduğu saptanmıştır. Bu etkenler ergeni yaşam kalitesi, mutluluk moral değişikliği açısından etkilemektedir. Otomatik düşünceler ile cinsiyet, okul türü, başarı, arkadaş, güven ve aile içi şiddet değişkenleri açısından anlamlı farklılık görülürken; sınıf düzeyi, kardeş sayısı, anne/baba eğitim düzeyi, birliktelik ve gelir düzeyi değişkeni açısından anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2019Ergenlerde beş faktör kişilik özelliklerinin dijital oyun bağımlılık düzeyleri üzerindeki yordayıcı etkisinin incelenmesi
Nurseven Kağızmanlı
Bu çalışmanın amacı, Erzurum'un farklı ilçelerinde okuyan lise öğrencilerinin dijital oyun bağımlılık düzeylerini beş faktör kişilik özellikleri açısından incelemektir. Erzurum'da 2017 yılında bulunan 11783 lise öğrencisi araştırmanın evrenini oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini Erzurumda 5 ilçe merkezinde bulunan 6 farklı lisede eğitim gören 292 erkek ve 228'i kız olmak üzere 520 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmaya dahil edilen liseler basit seçkisiz örnekleme yöntemine göre seçilmişlerdir. Araştırmada veri toplama aracı olarak; kişisel bilgi formu, dijital oyun bağımlılığı ölçeği ve sıfatlara dayalı kişilik testi kullanılmıştır. Araştırma ilişkisel tarama yöntemiyle yapılmıştır. Veriler SPSS programı ile analiz edilmiş ve verilerin analizinde değişkenlere bağlı olarak bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. ANOVA sonuçları anlamlı çıktığında ise regresyon analizi ve ayrıca sıfatlara dayalı kişilik testi ve dijital oyun bağımlılığı ölçeklerinin sonuçları arasındaki ilişkiye bakmak üzere Pearson Korelasyon tekniği kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına bakıldığı zaman ergenlerin dijital oyun bağımlılık düzeyleri beş faktör kişilik özelliklerinden yumuşak başlılık ve duygusal dengesizlik (nevrotizm) kişilik özelliğini anlamlı bir şekilde yordadığı görülmüştür. Araştırma sonuçlarında erkek öğrencilerin dijital oyun bağımlılık düzeylerinin kız öğrencilerden fazla olduğu görülmüştür. Ayrıca oyun bağımlılığı ile sınıf ve oyun oynanan yer değişkenleri arasındaki fark da istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2018Ergenlerde sosyal ve duygusal yalnızlık ile akran zorbalığı arasında psikolojik dayanıklılığın aracı rolü
Mehmet Eminoğlu
Bu araştırma ile birlikte ergenlerde sosyal ve duygusal yalnızlık ile akran zorbalığı ve akran mağduriyeti arasında psikolojik dayanıklılığın aracı rolünü incelemek amaçlanmıştır. Araştırmada sosyal ve duygusal yalnızlık, akran zorbalığı, akran mağduriyeti ve psikolojik dayanıklılık arasındaki ilişkiyi inceleyen ilişkisel ve betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini ise 2017-2018 eğitim öğretim yılı Bayburt İli Merkez İlçesinde bulunan ortaöğretim kademesinde 9, 10 11 ve 12. sınıfa devam eden 489 kız 408 erkek toplam 897 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu, Akran Zorbalarını Belirleme Ölçeği, Sosyal ve Duygusal Yalnızlık Ölçeği ve Ergen Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği kullanılmıştır. Uygulama sürecinde elde edilen veriler üzerinde Pearson Momentler Çarpım Korelasyon Katsayısı, Bağımsız Örneklemlerde t Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Scheffe Testi ve Bootstrap yöntemi kullanılmıştır. Bootstrap yöntemi Preacher ve Hayes (2004) tarafından SPSS için üretilen PROCESS macro kullanılarak yapılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre akran zorbalığının, sosyal ve duygusal yalnızlık ile pozitif, psikolojik dayanıklılık ile negatif ilişkili olduğu, akran mağduriyetinin ise duygusal yalnızlık ile pozitif, psikolojik dayanıklılık ile negatif ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Akran mağduriyeti ile sosyal yalnızlık arasında herhangi anlamlı bir istatistiksel ilişkiye rastlanamamıştır. Bunun yanında psikolojik dayanıklılığın hem sosyal hem de duygusal yalnızlık ile negatif ilişkili olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte akran zorbalığı ve mağduriyeti cinsiyet, sınıf düzeyi ve sosyoekonomik düzey açısından incelenmiştir. İlk olarak cinsiyet açısından erkeklerin akran zorbalığı ve akran mağduriyeti puan ortalamalarının kızlardan daha yüksek olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Sınıf düzeyi açısından bakıldığında ise akran zorbalığının sınıf düzeyi açısından farklılaşmadığı, akran mağduriyeti açısından ise 12. sınıf öğrencilerinin akran mağduriyeti puan ortalamalarının 10. sınıf öğrencilerinin akran mağduriyeti puan ortalamalarından daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Sosyoekonomik düzeye bakıldığında ise ergenlerin akran zorbalığı ve akran mağduriyeti puan ortalamalarının sosyoekonomik düzey açısından farklılaşmadığını görülmüştür. Psikolojik dayanıklılığın sosyal yalnızlık ile akran zorbalığı arasındaki ilişkide kısmi aracı rol oynadığını ve duygusal yalnızlık ile akran zorbalığı arasındaki ilişkide psikolojik dayanıklılığın tam aracı rol oynadığı bulgusuna ulaşılmıştır. Son olarak araştırma sürecinde elde edilen bulgular ilgili literatürle desteklenerek tartışılmıştır.