İlgi alanları

Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları

• 7
• 3

• MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ1/r/bayburt/16787
  Spiritual monachopsis and depressive symptoms among university students in Türkiye: a cross-sectional study

  Okur, S

  • 
  İncele
• MakaleAçık Erişim2026/r/bayburt/16070
  Modern çağın tükenmişliği: Dijital bağımlılık, fiziksel ve psikolojik yorgunluğun mental iyi oluş üzerine etkisi

  Süheyb, Okur

  Bu araştırmanın temel amacı, dijital yorgunluğun üniversite öğrencilerinin mental iyi oluşu üzerindeki etkisini incelemektir. İlişkisel tarama modelinde desenlenen çalışmanın örneklemini, bir İlahiyat Fakültesi'nde öğrenim gören 18-35 yaş aralığındaki 508 lisans öğrencisi oluşturmaktadır. Veriler, Dijital Yorgunluk Ölçeği (DYÖ) ve Warwick-Edinburgh Mental İyi Oluş Ölçeği (WEMWBS) kullanılarak toplanmış; korelasyon, t-testi, ANOVA ve çoklu doğrusal regresyon teknikleri ile analiz edilmiştir. Bulgular, dijital yorgunluk ile mental iyi oluş arasında istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü bir ilişki olduğunu göstermiştir. Özellikle fiziksel/zihinsel yorgunluk boyutu, en güçlü negatif ilişkiyi sergilemiştir. Regresyon analizi, fiziksel/zihinsel yorgunluk ve psikosomatik sorunların, iyi oluşun en güçlü negatif yordayıcıları olduğunu ortaya koymuştur. Cinsiyete dayalı analizler, kadın öğrencilerin daha yüksek iyi oluş bildirdiğini, erkek öğrencilerin ise daha yüksek dijital bağımlılık düzeylerine sahip olduğunu ortaya koymuştur. Paradoksal bir bulgu olarak, 31-35 yaş grubu hem dijital yorgunluk hem de mental iyi oluş açısından en yüksek düzeyleri sergilemiş; bu durum yaşam evreleriyle şekillenen karmaşık bir ilişkiye işaret etmiştir. Sonuç olarak, dijital yorgunluğun fiziksel ve somatik yansımalarının, öğrencilerde mental iyi oluşu azaltan en kritik faktörler olduğu belirlenmiştir.

  • 
  • 
  İncele
• MakaleAçık Erişim2026/r/bayburt/16052
  Negatif Dinî Başa Çıkma Ölçeği (NDBÇ): Psikometrik Özellikler ve Teorik Ayrışabilirlik Üzerine Bir Ölçek Geliştirme Çalışması

  Süheyb, Okur

  Bu araştırmanın temel amacı, bireylerin travmatik yaşam olayları ve kötülük problemi karşısında Tanrı tasavvuru, kader inancı ve ilahi adalet algısı ekseninde yaşadıkları manevi gerilimleri ölçebilecek özgün bir araç geliştirmektir. Çalışma, güncel din psikolojisi literatüründe Koenig ve Carey tarafından sıklıkla eleştirilen 'ölçek kirlenmesi' sorunundan arındırılmış, geçerli ve güvenilir bir yapı sunmayı hedeflemektedir. Bu bağlamda geliştirilen araç, manevi başa çıkma süreçlerini, 'huzur' veya 'iyimserlik' gibi psikolojik iyi oluş göstergeleriyle karıştırmadan saf bir teolojik ve bilişsel süreç olarak ölçmeyi amaçlamaktadır. Metodolojik bir desen çerçevesinde yürütülen çalışmanın verileri 2025- 2026 akademik yılında ilahiyat fakültesinde öğrenim gören iki bağımsız öğrenci grubundan (AFA N=163; DFA N=291) toplanmıştır. Ölçek geliştirme sürecinin başında kapsam geçerliği çalışmaları Lawshe tekniği temel alınarak yürütülmüş, ardından Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sürecinde binişiklik farkı .10’un altında olan maddeler elenerek yapı sadeleştirilmiştir. Yapısal Eşitlik Modellemesine dayalı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) neticesinde "İçsel/Teolojik Çatışma" (bireyin Tanrı tasavvuru ve güvenine yönelik dikey bir kriz) ve "Dışsal/Adalet Sorgulaması" (bireyin kader, sistem ve sosyal adalete yönelik yatay bir mücadelesi) olmak üzere iki alt boyuttan ve 20 maddeden oluşan nihaî form doğrulanmıştır. Elde edilen uyum iyiliği değerleri (ꭓ2/sd = 3.51, CFI = .938, TLI = .930, RMSEA = .081, SRMR = .030) modelin verilerle kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Ölçeğin güvenirlik analizlerinde hem toplam puan (α = .976) hem de alt boyutlar (İçsel α = .957; Dışsal α = .961) için mükemmel düzeyde iç tutarlılık katsayılarına ulaşılmıştır. Ayrıca ölçeğin, "Manevi Monachopsis Ölçeği" ile gösterdiği güçlü eşzamanlı geçerlik (r = .734), geliştirilen aracın sadece yüzeysel stresi değil, ontolojik kopuşu ve manevi yersizlik hissini de tespit edebildiğini kanıtlamaktadır. Bulgular, Negatif Dinî Başa Çıkma Ölçeği'nin Türk kültürüne özgü adalet sorgulamalarını kapsayan, manevi süreçleri psikolojik sonuçlardan ayrıştırarak ölçen ve araştırmacılara tanılayıcı derinlik sunan, psikometrik açıdan güçlü bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.

  • 
  AtıfOpenAlex1·TR Dizin1

  İncele
• MakaleAçık Erişim2026/r/bayburt/15895
  Dijital Bağımlılık ve Psikolojik Sıkıntı Ekseninde Din Anlayışının İkili Rolü

  Süheyb, Okur

  Bu araştırmanın amacı, farklı din anlayışı boyutlarının (seküler-mesafeli, muhafazakâr-geleneksel, mistik-özcü, kurumsal-aidiyete dayalı) üniversite öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeyleri ve psikolojik sıkıntıları (duygu durumları) üzerindeki yordayıcı rolünü çok boyutlu bir perspektiften incelemektir. Alan yazında dinin koruyucu rolü bilinse de din anlayışının homojen olmayan yapısının dijital bağımlılık karşısındaki rolü belirsizdir. İlişkisel tarama modeline göre tasarlanan çalışmaya 18-35 yaş arası 456 üniversite öğrencisi (N=456) katılmıştır. Veriler, Dijital Bağımlılık Ölçeği, Duygudurum Profili ve Din Anlayışı Ölçeği ile çevrim içi toplanmıştır. Korelasyon analizi, dijital bağımlılık ile “Toplam Duygudurum Bozukluğu” arasında pozitif ve orta düzeyde bir ilişki (r = .420) göstermiştir. Çoklu regresyon analizleri sonucunda seküler-mesafeli din anlayışının hem dijital bağımlılığı (β = .109) hem de Toplam Duygudurum Bozukluğunu (β = .161) pozitif yönde anlamlı bir şekilde yordadığını tespit edilmiştir. Buna karşın, muhafazakâr-geleneksel din anlayışının, Toplam Duygudurum Bozukluğunu negatif yönde (β = -.099) ve “Dinçlik-Aktiflik” alt boyutunu pozitif yönde (β = .283) anlamlı şekilde yordadığı bulunmuştur. Mistik-özcü ve kurumsal-aidiyete dayalı anlayışların anlamlı bir etkisi görülmemiştir. Bulgular, seküler-mesafeli anlayışın bir risk faktörü, muhafazakâr-geleneksel anlayışın ise koruyucu bir faktör olabileceğine işaret etmektedir

  • 
  İncele
• MakaleYalnız künye2026/r/bayburt/15861
  Akademik Akıl ile İnanan Kalbin Sentezi: İlahiyat Öğrencileri İçin Kur’an ile İlişki Ölçeği’nin (Kiö) Geliştirilmesi

  Süheyb, Okur

  İlahiyat eğitimi, doğası gereği öğrencileri “akademik aklın” eleştirel disiplini ile “inanan kalbin” manevi teslimiyeti arasında karmaşık bir sentez kurmaya zorlamaktadır. Ancak mevcut literatürdeki ölçme araçları, öğrencilerin Kur'an-ı Kerim ile kurdukları bu çok katmanlı ilişkiyi genellikle “okuma sıklığı” gibi davranışsal boyutta ele almakta, varoluşsal ve entelektüel bütünleşmeyi ölçmekte yetersiz kalmaktadır. Bu çalışma, ilahiyat fakültesi öğrencilerinin Kur'an-ı Kerim ile kurdukları ilişkinin doğasını; manevi yönelim, akademik ilgi ve bu iki alanın bütünleşmesi ekseninde değerlendirebilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmek amacıyla yürütülmüştür. Metodolojik araştırma desenine sahip çalışmanın verileri, 2025-2026 eğitim-öğretim yılı güz döneminde Bayburt Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde öğrenim gören lisans öğrencilerinden iki aşamalı olarak toplanmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde, 161 öğrenciden elde edilen verilerle açımlayıcı faktör analizi (AFA), 288 öğrenciden elde edilen verilerle ise doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda, toplam varyansın %63,214’ünü açıklayan, 13 madde ve üç alt boyuttan (Manevi Yönelim, Bütünleşme, Akademik İlgi) oluşan psikometrik açıdan güçlü bir yapı elde edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, modelin mükemmel uyum iyiliği değerlerine sahip olduğunu göstermiştir (χ²/sd= 2.471, RMSEA=.072, CFI=.942). Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) ise .884 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak literatüre kazandırılan “Kur'an ile İlişki Ölçeği (KİÖ)”, öğrencilerin Kur’an’ı Kerim ile kurdukları ilişkiyi sadece teknik bir okuma eylemi olarak değil, akademik merak ve manevi huşunun iç içe geçtiği bütüncül bir tecrübe olarak ölçme imkânı sunmaktadır.

  • 
  İncele
• MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ3/r/bayburt/12784
  Neurobiological and psychological effects of reciting the Quran from the Mushaf

  Okur, Süheyb; Bayraktar, Bülent

  Background: This study aims to examine the acute neurobiological effects of reciting the Quran from the Mushaf on salivary BDNF, Apelin, and Cortisol levels and their relationship with emotional state. Methods: The study employed a randomized pre-test post-test control group design conducted in Türkiye. The sample consisted of 100 healthy theology students (50 females, 50 males) aged 18–25, proficient in reciting the Quran in accordance with Tajweed rules. Participants were randomly assigned to either the experimental group (reciting the first nine verses of Surah Al-Imran, n = 50) or the control group (standardized passive resting, n = 50). Salivary BDNF, apelin, and cortisol levels were measured using the ELISA technique before and after the intervention. Emotional states were assessed using the Mood Scale and the Psychological Well-being Scale. Results: The experimental group exhibited a statistically significant increase in mean salivary BDNF and apelin levels and a significant decrease in cortisol levels following recitation compared to the passive control group (p < 0.05). In terms of gender, no statistically significant differences were observed in biomarker responses (p >.05). Correlation analysis revealed a significant “biological reciprocity,” where cortisol showed a negative correlation with apelin (r = -0.436, p < 0.001) and BDNF, while correlating positively with negative emotions. Conclusions: Reciting the Quran aloud acts as a rapid psychophysiological intervention that downregulates the HPA axis (reduced cortisol) and upregulates neurotrophic factors (increased BDNF and apelin). These findings suggest that structured recitation functions as a restorative neuroplasticity practice, promoting biological stress resilience associated with psychological well-being.

  • 
  AtıfScopus2·WoS3·OpenAlex2

  İncele
• MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ2/r/bayburt/11547
  Recitation Mode Is Associated With Salivary CREB and Cortisol Responses during Qur'anic Recitation

  Okur, Süheyb; Topyay, Yusuf; Bayraktar, Bülent

  Background: Spiritual practices such as Qur'anic recitation are commonly associated with psychological and physiological regulation; however, their salivary biomarker correlates remain insufficiently understood. This exploratory study examined whether different modes of Qur'anic recitation were associated with changes in salivary cAMP response element-binding protein (CREB), a biomarker related to plasticity-associated pathways, and cortisol, a marker of hypothalamic-pituitary-adrenal axis activity. Methods: The sample comprised three nonrandomized, criterion-defined conditions: Passive Control (n = 20; participants unable to read Qur'anic Arabic), Sight-Reading (n = 30), and Memorized Recitation (n = 30). Saliva samples were collected immediately before and after the experimental task or passive rest period. Salivary CREB and cortisol concentrations were quantified using ELISA. Post-task CREB levels were analyzed using ANCOVA with baseline CREB as a covariate. Cortisol responses were analyzed using change scores, Welch's ANOVA, and an additional robust factorial model with HC3 heteroscedasticity-consistent standard errors to evaluate exploratory Condition × Gender patterns. Results: After controlling for baseline CREB levels, experimental condition had a significant effect on post-task salivary CREB, F(2, 76) = 8.16, p < 0.001, η2p = 0.18. Memorized recitation showed higher adjusted post-task CREB levels than both sight-reading and passive control conditions. Cortisol change scores also differed significantly across conditions, Welch's F(2, 40.02) = 30.76, p < 0.001. Both active recitation conditions were associated with cortisol reduction relative to passive rest, with no significant difference between sight-reading and memorized recitation. Although descriptive data suggested a possible gender-related divergence in the memorized recitation condition, the Condition × Gender interaction did not remain statistically significant under robust estimation and was therefore interpreted as exploratory. Conclusion: These preliminary findings suggest that Qur'anic recitation modes are associated with distinct salivary biomarker patterns. Memorized recitation was linked to higher adjusted salivary CREB levels, whereas both active recitation modes were associated with cortisol attenuation relative to passive rest. Because the present design did not include active non-Qur'anic vocalization or neutral reading control conditions, the specificity of these effects to Qur'anic content cannot be determined. Future studies should include active control conditions and larger gender-stratified samples to clarify the mechanisms underlying these biomarker responses.

  • 
  AtıfWoS1·OpenAlex1

  İncele
• MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ2/r/bayburt/11321
  Modulation of stress and neuroplasticity biomarkers via rhythmic vocalization: a controlled study on NDNF, cortisol, and monoamines

  Okur, Süheyb; Bayraktar, Bülent

  Background: The aim of this study is to investigate the effect of reciting the Quran (from Mushaf) on serotonin, dopamine, NDNF, and cortisol levels in relation to mental well-being. Methods: This study was conducted on a sample of university students who know how to read the Quran in Türkiye, selected by a non-probability method, with a pre-test-post-test control group and a longitudinal design; the assignment to the groups was also done randomly. The research was carried out with 72 university students (36 female, 36 male), aged 19–30, who know how to read the Quran and do not have any health problems. Two groups were formed: a 36-person experimental group and a 36-person passive resting control group. The Mental Well-Being Scale and a personal information form were used to evaluate the participants’ well-being status. Salivary serotonin, dopamine, NDNF, and cortisol levels were examined using the ELISA technique in samples taken before and after the experimental group recited verses 195–200 of Surah Al-i Imran aloud. Number, percentage, mean, Pearson correlation, and ANOVA tests were used to evaluate the data. Statistical significance was accepted as p <.05 for all analyses. Results: A significant group-time interaction was found (p <.05). Compared to the passive resting control group, the experimental group showed statistically significant increases in salivary serotonin, dopamine, and NDNF levels, and a significant decrease in cortisol levels. However, a critical dissociation was observed: despite this neuroprotective biomarker profile, the control group reported statistically significantly higher post-intervention mental well-being scores than the experimental group (p <.05). This suggests that the acute cognitive load and performance anxiety associated with the recitation task may temporarily mask physiological benefits in self-reports. Conclusions: A brief (5-minute) ‘Tartil’ recitation of the Quran demonstrates immediate, positive neurobiological effects by reducing stress hormones (cortisol) and increasing reward- and neuroplasticity-related biomarkers (dopamine, serotonin, NDNF). However, this did not immediately translate to higher self-reported well-being, suggesting the relationship between the neurobiology of recitation and its perceived psychological effects is complex and potentially confounded by factors such as performance anxiety or cognitive load in an experimental setting. Clinical trial number: Not applicable.

  • 
  AtıfScopus2·WoS3·OpenAlex4

  İncele
• MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ3/r/bayburt/11263
  Spiritual Monachopsis: Conceptualization, Scale Development, and Psychometric Analysis

  Okur, Süheyb

  In the modern era, individuals have increasingly experienced alienation from their religious environments and have been marked by a profound sense of “homelessness” within their worlds of faith. Based on the concept of “Monachopsis” —the subtle but persistent feeling of being out of place— this study was designed to develop the “Spiritual Monachopsis Scale” (SMS) to measure the spiritual manifestation of this phenomenon and to examine its psychometric properties in a sample of theology students. The scale development study was conducted with a total of 453 undergraduate theology students studying at Bayburt University in the 2025-2026 academic year, including 163 participants in the exploratory validation phase and 290 participants in the confirmatory validation phase. Exploratory Factor Analysis (EFA), Confirmatory Factor Analysis (CFA), Cronbach's Alpha coefficient, and Pearson correlation analysis were used for data analysis. The EFA indicated that the scale had a three-factor structure —Disconnection from the Divine, Alienation from the Belief System, Religious Social Alienation— which explained 57.66% of the total variance. The CFA results confirmed that the 18-item structure demonstrated a good fit to the data. The internal consistency of the scale was found to be high. In terms of criterion-related validity, a positive and significant correlation was found between the SMS and the Negative Religious Coping scale. The findings indicate that the Spiritual Monachopsis Scale is a valid and reliable instrument for assessing levels of spiritual homelessness and alienation, particularly among theology students. It is recommended that the SMS be used in future studies within higher religious education settings and campus-based spiritual counseling contexts to identify patterns of alienation in this population and to inform supportive psychoeducational programs.

  İncele
• MakaleAçık Erişim2025Scopus SJRQ2/r/bayburt/11306
  The Relationship Between Metacognitive Beliefs and Salivary Cortisol, BDNF, and NDNF Levels: A Cross-Sectional Study

  Okur, Süheyb; Bayraktar, Bülent; Tosun Köse, Fatma

  Purpose: The main objective of this study is to non-invasively investigate the relationship between metacognitive beliefs and cortisol, the primary stress output of the hypothalamic-pituitary-adrenal (HPA) axis, as well as neurotrophic factors associated with neuroplasticity brain-derived neurotrophic factor and neuron-derived neurotrophic factor (BDNF and NDNF). Within this framework, the hypotheses that negative metacognitions would be associated with increased cortisol and decreased BDNF levels, and that cortisol might play a mediating role in this relationship, were tested. Method: The study was designed in a cross-sectional model with 60 university students. Participants' metacognitive beliefs were measured using the Metacognitions Questionnaire-30 (MCQ-30). Salivary cortisol, BDNF, and NDNF levels were analyzed using the ELISA method. Pearson correlation and hierarchical multiple regression analyses were used for data analysis. Finding: The results showed a significant positive relationship between the total metacognition score and cortisol (r = 0.589, p < 0.01) and a strong negative relationship between cortisol and BDNF (r = −0.662, p < 0.01). Hierarchical regression analysis supported a partial mediation model, indicating that dysfunctional metacognitive beliefs have both a significant direct negative association with BDNF and an indirect association mediated by cortisol. In the final model, both metacognition (β = –0.298, p < 0.05) and cortisol (β = –0.281, p < 0.05) were significant factors associated with lower BDNF levels. NDNF showed a positive relationship with BDNF (r = 0.571) but not with other variables. Conclusion: These findings point to a psychobiological model where dysfunctional metacognitive beliefs are linked to suppressed neuroprotective mechanisms like BDNF, both directly and indirectly through HPA axis activation. The results shed light on the potential neurobiological mechanisms underlying the effectiveness of metacognitive therapies.

  • 
  AtıfScopus4·WoS4·OpenAlex4

  İncele