Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
Yazarlar
Yayınlar
- MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ1Psychological Needs and Problematic Social Media Use in Adolescents: A Gender-Moderated Mediation via Sensation Seeking and Cognitive Flexibility
Dombak, Kübra; Yayla, İbrahim Erdoğan; Makas, Samet; Çelik, Eyüp; Sahranç, Ümit; Kaya, Mehmet
Background: The purpose of this study is to examine the mediating roles of cognitive flexibility and sensation seeking in the relationship between basic psychological needs and problematic social media use. Furthermore, the moderating effect of gender on indirect effects has been examined. Method: The sample of the study consisted of 838 Turkish adolescents aged between 14 and 18 (46.2% female; Mean = 15.6, SD = 1.71). Participants completed the Bergen Social Media Addiction Scale, the Basic Psychological Needs Scale, the Cognitive Flexibility Scale, and the Brief Sensation Seeking Scale. Data were analyzed using structural equation modeling (SEM) with the AMOS 26.0 program. Results: A significant relationship was found between basic psychological needs and problematic social media use (r = 0.43, p < 0.001). Both cognitive flexibility and sensation seeking partially mediated this relationship in girls (β = −0.23, p < 0.001), while fully mediating it in boys (β = 0.03, p = 0.675). Conclusions: The findings suggest that problematic social media use in adolescents may be associated with cognitive flexibility and increased sensation-seeking tendencies stemming from unmet psychological needs, and that gender plays an important role in this relationship.
AtıfScopus4WoS3OpenAlex3
İncele - Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2024Ortaokul öğrencilerinde öz-şefkat ile psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin aracı rolü
Elif Terzi
Bu araştırmada, ortaokul öğrencilerinde öz-şefkat ile psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada ayrıca öz-şefkat, psikolojik sağlamlık ve bilişsel esneklik değişkenlerinin cinsiyet, yaş, annenin eğitim durumu, babanın eğitim durumu, ebeveynlerin birliktelik durumu, annenin hayatta olma durumu, babanın hayatta olma durumuna göre farklılaşıp farklılaşmadığı da ele alınmıştır. Araştırmanın çalışma grubunda, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Trabzon şehrinde öğrenimini devam ettiren 545 kız (%52.9) ve 485 erkek (%47.1) olmak üzere toplam 1030 ortaokul öğrencisi yer almaktadır. Araştırmanın verileri; "Kişisel Bilgi Formu" , "Çocuk ve Genç Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (ÇGPSÖ-12)", "Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu" ve "Bilişsel Esneklik Ölçeği" ile toplanmıştır. Araştırmada öz-şefkat, psikolojik sağlamlık ve bilişsel esneklik arasındaki ilişkiler, korelasyon analizi ile incelenmiştir. Psikolojik sağlamlık ile öz-şefkat arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin aracılık rolü üstlenip üstlenmediğini belirlemek amacıyla Hayes Process Macro (2013) analizi gerçekleştirilmiştir. Test edilmesi hedeflenen aracı modellerdeki doğrudan ve dolaylı etkiler bootstrap yöntemiyle belirlenmiştir. İlgili alanyazın ışığında, aracılık modelleri kurulmuş ve bu doğrultuda bilişsel esnekliğin aracı rolü sınanmıştır. Buna ek olarak öz-şefkat, psikolojik sağlamlık ve bilişsel esneklik seviyelerinin cinsiyet, ebeveynlerin birliktelik durumu, annenin hayatta olma durumu, babanın hayatta olma durumuna göre anlamlı düzeyde farklılaşıp farklılaşmadığı bağımsız örneklemler için t-testi, yaş değişkeni korelasyon analizi, annenin eğitim durumu, babanın eğitim durumu ise tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile ele alınmıştır. Verilerin analizinde SPSS 23.0 paket programından yararlanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, ortaokul öğrencilerinde öz-şefkat ile psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin anlamlı bir aracılık rolüne sahip olduğu belirlenmiştir. Çalışmada elde edilen bir diğer sonuca göre ise; ortaokul öğrencilerinin psikolojik sağlamlık puanları cinsiyet, yaş, ebeveyn birliktelik durumu değişkenleri açısından anlamlı düzeyde bir farklılık gösterirken annenin eğitim düzeyi, babanın eğitim düzeyi, annenin hayatta olma durumu, babanın hayatta olma durumu değişkenlerine göre ise anlamlı farklılaşmadığı belirlenmiştir. Öz-şefkat puanları cinsiyet, yaş, ebeveyn birliktelik durumu, annenin hayatta olma durumu, babanın hayatta olma durumu açısından anlamlı düzeyde bir farklılık gösterirken annenin eğitim düzeyi, babanın eğitim düzeyi değişkenlerine göre ise anlamlı farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Bilişsel esneklik puanları cinsiyet, yaş, ebeveyn birliktelik durumu, annenin hayatta olma durumu açısından anlamlı düzeyde bir farklılık gösterirken, annenin eğitim düzeyi, babanın eğitim düzeyi ve babanın hayatta olma durumu değişkenleri açısından anlamlı düzeyde bir farklılık göstermediği sonucu elde edilmiştir. Elde edilen bulgular, ilgili alanyazın bağlamında tartışılmıştır.