Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
Yayınlar
- MakaleAçık Erişim2026Tip 2 Diyabetli Yetişkinlerin Psikolojik İnsülin Direnci: Kesitsel Çalışma
Semerci, Vahide; Sönmez Sarı, Ebru; Akeren, Zahide; Kalyoncuo, Servet
Amaç: Bu çalışma tip 2 diyabetli yetişkinlerin psikolojik insülin direncinin ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi amacı ile yapıldı. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipte olan çalışmaya tip 2 diyabetli 135 yetişkin dahil edildi. Veriler Kişisel Bilgi Formu ve Psikolojik İnsülin Direnci Ölçeği ile toplandı. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, Independent samples t test, One-Way ANOVA ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanıldı. Bulgular: Katılımcıların %65.2’si 18-64 yaş, %55.6’sı kadın, %49.6’sı ilkokul mezunu, çoğu hipertansiyon (%57.8) hastasıdır. Tip 2 diyabetli yetişkinlerin Psikolojik İnsülin Direnci Ölçeği puan ortalaması 35.55 ± 13.08’dir. İstatistiksel modele dahil edilen değişkenlerden eğitim durumu, gelir durumu, destek olan kişinin olması, diyabet konusunda eğitim alma ve sağlık düzeyi algısı değişkenlerinin psikolojik insülin direncini etkilediği (p<0.05) ve varyansın %42.3’ünü açıkladığı saptandı (Adjusted R2= 0.423; F= 10.812; p<0.001). Sonuç: Sonuç olarak tip 2 diyabetli yetişkinlerin psikolojik insülin direnci orta düzeydedir. Tip 2 diyabetli yetişkinlerde; eğitim ve gelir düzeyinin yüksek olması, destekleyici bir kişinin varlığı, diyabetle ilgili eğitim almış olmak ve bireyin sağlık durumunu iyi algılaması, psikolojik insülin direnci üzerinde olumlu etki göstermektedir. Hemşireler, hastaların psikolojik insülin direncini azaltmak için eğitim düzeyi ve sosyoekonomik durumu dikkate alarak bireyselleştirilmiş ve sürekliliği olan diyabet eğitimleri planlamalıdır. Ayrıca, hastaların sosyal destek sistemlerini güçlendirmeli, destekleyici bireyleri sürece dahil etmeli ve sağlık algısını iyileştirmeye yönelik danışmanlık yaklaşımları benimsemelidir.
- MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ1Development and psychometric evaluation of the Self-Regulated Nursing Care Scale (SRNCS) among Turkish nurses
Akeren, Zahide; Akeren, İhsan; Isik, Hafsa Kubra
Background: Self-regulation refers to individuals’ ability to control themselves, manage their behaviours and learn from their environment. Self-regulated learning skills may support nurses in providing effective care. This study aimed to develop and psychometrically evaluate the Self-Regulated Nursing Care Scale (SRNCS) for assessing nurses’ self-regulated nursing care skills based on Zimmerman’s Self-Regulated Learning Model (Z’SLM) and the relevant literature. Methods: The planning, implementation and evaluation components of nursing care were considered in relation to the forethought, performance and self-reflection phases of Z’SLM. Data were collected online between November 2022 and January 2023 from nurses working in state hospitals. Content validity was assessed through expert review. Exploratory factor analysis (EFA) and confirmatory factor analysis (CFA) were performed using data from 201 and 239 nurses, respectively. Criterion validity and reliability were also examined. Results: EFA yielded a 16-item, three-dimensional structure comprising planning, implementation, and evaluation and explaining 63.9% of the total variance. CFA supported this three-factor structure in an independent sample. Criterion validity was supported by correlations with the Counselling Skills in Nurses Scale. Cronbach’s alpha was 0.95 for the overall scale and 0.81, 0.87, and 0.93 for the planning, implementation, and evaluation dimensions, respectively. The test-retest reliability coefficient was 0.77. Conclusion: The findings support the validity and reliability of the Turkish form of the SRNCS for assessing self-regulated care skills among nurses providing inpatient care. The scale may be used in research and clinical settings to assess planning, implementation and evaluation dimensions of self-regulated nursing care. Future studies may examine relationships between SRNCS scores and care-related outcomes.
AtıfOpenAlex1
İncele - MakaleAçık Erişim2026Scopus SJRQ2Perceived burdensomeness and happiness in cohabiting older adults: The serial mediating roles of mental well-being and loneliness
Akeren, Zahide; Akeren, Ihsan; Kalyoncuo, Servet
Background Aging-related changes and increased dependence on family members may negatively affect older adults’ psychological well-being. Perceived burdensomeness refers to the belief that one is a burden on others and has been associated with lower happiness, reduced mental well-being, and greater loneliness. Among adults living with their families, mental well-being and loneliness may explain how perceived burdensomeness relates to happiness in later life. Purpose This study examined the associations between perceived burdensomeness and happiness among older adults living with their families and evaluated the serial mediating roles of mental well-being and loneliness. Methods This cross-sectional study included individuals aged ≥65 years residing with family members in a city in Turkey’s Eastern Black Sea region. Data were collected from 273 older adults; after preliminary screening, 7 cases were excluded, resulting in a final analytic sample of N = 266. Measures included the Geriatric Feelings of Burdensomeness Scale, WHO-5, the Happiness Scale, and the Loneliness Scale for the Elderly. Serial mediation was tested using a regression-based approach with bootstrap confidence intervals. Results Perceived burdensomeness was associated with lower mental well-being and higher loneliness. The total association between burdensomeness and happiness was negative (β=-0.467), and more than two-thirds of this association operated indirectly through mental well-being and loneliness. Conclusion and Implications Perceived burdensomeness was associated with lower happiness among older adults living with their families, primarily through reduced mental well-being and increased loneliness. In geriatric nursing and primary care, routinely assessing these psychosocial factors and implementing family-centered and social support-oriented interventions may help improve happiness.
AtıfScopus1OpenAlex1İncele - MakaleYayıncıda açık erişim2026Scopus SJRQ1The effect of hawthorn vinegar, black mulberry syrup, and green tea on oral mucositis and oral health-related quality of life in individuals with diabetes: a single-blind, randomized controlled trial
Demiraǧ, Hatice; Akeren, Zahide
Objective – This study was designed as a single-blind randomized controlled trial to investigate the effects of hawthorn vinegar, black mulberry syrup, and green tea on oral mucositis and quality of life related to oral health in individuals with diabetes. Methods – Total of 120 participants were divided into four groups (hawthorn vinegar, black mulberry syrup, green tea, control; n = 30 each) and the study was completed. All participants completed the “Patient Information Form, ” “Oral Assessment Guide (OAG/ADR), ” and “Oral Health-Related Quality of Life Scale (OHQoL-UK)” before the study, on the 7th day, and after the study. In the experimental groups (hawthorn vinegar group, black mulberry syrup group, green tea group). In addition to routine oral mucositis treatment, patients with DM gargled for 1 min with diluted hawthorn vinegar [1 tablespoon (10 cc) mixed with 40 cc of water], pure black mulberry syrup, or green tea solution three times a day for 14 days, 15–20 min before meals. Results – Patients in the hawthorn vinegar group showed a decrease in oral mucositis and an increase in oral health-related quality of life at the interim measurement (day 7) and final test (day 14) measurements (p < 0.05). A negative correlation was found between the severity of oral mucositis and quality of life (p < 0.05). Conclusion – Although there was no difference between hawthorn vinegar and black mulberry syrup, they were found to be more effective than green tea in reducing oral mucositis and improving oral health-related quality of life, and all three complementary treatments were found to be effective. Clinical Trial Registration – identifier [NCT06481254]. https://register.clinicaltrials.gov/prs/beta/studies/S000E5O000000043/recordSummary.
- MakaleYalnız künye2026Scopus SJRQ2Social support mediates relationship between death anxiety and stress in chronic illness
Akeren, Zahide; Kalyoncuo, Servet
Background: Fear of death may become salient among individuals with chronic illness. This study examined the mediating role of perceived social support in the relationship between death anxiety and perceived stress in individuals with chronic illness. Methods: The study was conducted with 265 individuals diagnosed with chronic illness. The sample included participants with hypertension (20.7%), diabetes (19.6%), and cardiovascular diseases (16.2%), among conditions. Data were collected using the Templer Death Anxiety Scale, the Perceived Stress Scale, and the Multidimensional Scale of Perceived Social Support. Results: A weak negative correlation was found between death anxiety and perceived social support (r = -0.156, p = 0.011), while a positive correlation was observed between death anxiety and perceived stress (r = 0.362, p < 0.001). The proportion of the total effect mediated by perceived social support was 32.7%. Death anxiety was associated with perceived stress (β = 0.347, p < 0.001). The of perceived social support as a mediator, the coefficient decreased (β = 0.234, p < 0.001), indicating partial mediation. Conclusion: Perceived social support partially mediated the relationship between death anxiety and perceived stress. Higher levels of death anxiety were associated with higher perceived stress, and this association was attenuated in the presence of perceived social support.
- MakaleYalnız künye2026Scopus SJRQ2Self-regulation in blood glucose management among middle-aged and older adults with type 2 diabetes in a rural and semi-rural setting: A qualitative study
Akeren, İhsan; Akeren, Zahide
Type 2 diabetes mellitus (T2DM) is a chronic metabolic disease with increasing prevalence, particularly among middle-aged and older adults. Effective blood glucose management is essential for preventing complications and improving quality of life. Although self-regulation has been widely examined in diabetes management, little is known about how middle-aged and older adults living in rural and semi-rural settings apply self-regulation strategies in daily life. This qualitative study explored the blood glucose management experiences of individuals aged 50 years and older with T2DM using Zimmerman’s cyclical self-regulated learning model. Face-to-face interviews were conducted with 16 hospitalized participants meeting the rural or semi-rural residence criterion. Data were analyzed using an inductive-deductive hybrid thematic approach and organized with MAXQDA 20. Three main themes and 13 subthemes were identified: preparation and awareness, barriers and management behaviors, and self-evaluation and internal awareness. During the forethought phase, participants described knowledge, motivation, awareness, and planning but also reported misconceptions about diet and blood glucose management. In the performance phase, behavioral, emotional, cognitive, and social barriers, comorbidities, and poor adherence to dietary recommendations were common. During self-reflection, participants recognized physical symptoms and emotional influences but rarely reported systematically evaluating outcomes or modifying subsequent management behaviors. The findings indicate that inadequate knowledge, emotional challenges, comorbidities, limited social support, and ineffective coping strategies may disrupt the cyclical self-regulation process. Educational interventions for middle-aged and older adults in rural and semi-rural settings should strengthen knowledge, support self-management behaviors, and promote evaluation of outcomes and adaptation of future actions.
- MakaleAçık Erişim2025Hemşirelik Tarihi ve Deontoloji Dersinin Öğrencilerin Etik Değerlerine Etkisi: Yarı Deneysel Çalışma
Akeren, Zahide
Çalışma, “Hemşirelik Tarihi ve Deontoloji” dersinin ö ğrenci- lerin etik değerlerine (sorumluluk, saygı duyma ve adil olma) etkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yarı deneysel tasarımla ger- çekleştirilen çalışma grubunu, bu dersi alan 39 öğrenci (girişim grubu) ve dersi almayan 48 ö ğrenciden (kontrol grubu) olu şturmuştur. Veri toplama aracı olarak “Kişisel Bilgi Formu” ve “Sa ğlık Bilimlerinde Okuyan Öğrencilerin Etik Değerleri Ölçeği (SBOÖEDÖ)” kullanılmış ve 87 öğrenci dâhil edilmiştir. Girişim grubundaki öğrencilere, 13 hafta boyunca haftada 2 saat süren “Hem şirelik Tarihi ve Deontoloji” e ği- timi verilmiştir. Kontrol grubuna ise herhangi bir müdahalede bulu- nulmamıştır. Eğitim sürecinin sonunda, her iki gruba tekrar SBOÖEDÖ uygulanarak veriler toplanm ıştır. Giri şim grubundaki ö ğrencilerin SBOÖEDÖ ön test toplam puanı (113,48±13,04) iken, son test toplam puanıdır (122,23±14,11). Ön test ve son test toplam puan ı arasındaki farkın istatistiksel anlamlı olduğu bulundu (p<0,05). Kontrol grubun- daki öğrencilerin SBOÖEDÖ ön test toplam puanı (117,56±11,21) iken, son test toplam puan ı (115,79±10,34)’dür. Ön test ve son test toplam puanları arasında anlamlı fark bulunmadı (p>0,05). Girişim ve kontrol grubunun ön testler SBOÖDÖ puan ortalamalar ı karşılaştırıldığında, anlamlı farklılık bulunmazken (p>0,05); son testte anlamlı farklılık bu- lunmuştur (p<0,05). “Hemşirelik Tarihi ve Deontoloji” dersi alan ö ğ- rencilerin SBOÖEDÖ puanlar ında artış saptandı. Girişim grubundaki öğrencilerin “sorumluluk bilinci” alt boyut puan ortalamaları açısından grup içi (t=-2,397; p=0,022) ve 2 grup arasında istatistiksel anlamlı artış saptandı (t=-3,425; p=0,001). Aynı zamanda bu gruptaki ö ğrencilerin “adil olma” alt boyut puan ortalamalarında grup içerisindeki artışın ista- tistiksel anlamlı olduğu saptanırken (t=-2,743, p=0,009) “saygı duyma” alt boyut puan ortalamalarında grup içerisindeki artışın istatistiksel an- lamlı olmadığı belirlenmiştir (p>0,05). “Hemşirelik Tarihi ve Deonto- loji” dersinin öğrencilerin etik değerlerini olumlu yönde etkisi olduğu sonucuna varılmıştır.
- MakaleAçık Erişim2025Kronik Hastaların Akılcı Antibiyotik Kullanım Tutumları ve Etkili Faktörler
Semerci, Vahide; Akeren, Zahide; Kalyoncuo, Servet
Amaç: Araştırmanın amacı kronik hastalığa sahip bireylerin akılcı antibiyotik kullanımına yönelik tutumları ve etkili faktörleri belirlemektir. Araçlar ve Yöntem: Tanımlayıcı-kesitsel tipte olan araştırma 228 kronik hastalığa sahip birey ile tamamlanmıştır. Araştırma verileri ‘Hasta Tanıtım Formu’ ve ‘Akılcı Antibiyotik Kullanımına Yönelik Bilgi-Tutum Ölçeği’ kullanılarak toplandı. Bulgular: Katılımcıların %58.3’ünün hipertansiyon, %39’unun diyabet, %30.3’ünün kardiyovasküler hastalığının ve %23.7’sinin böbrek hastalığının olduğu belirlendi. Ayrıca %52.6’sının antibiyotiği hastalıkla ilgili şikayetleri geçene kadar kullandığı ve %27.2’sinin hekime muayene olmadan antibiyotik kullandığı bulundu. Kronik hastaların Akılcı Antibiyotik Kullanımına Yönelik Tutum Ölçeği toplam puanı 60.27±13.26 (32-80) idi. Modele dahil edilen değişkenlerden erkek, okur yazar olmama, tavsiyeyle ilaç kullanma, kendi başına ve şikayeti bitene kadar antibiyotik kullanma, sağlık eğitimi almama durumları akılcı antibiyotik kullanımına yönelik tutumları olumsuz yönde etkiledi (p<0.05) ve varyansın %65’ini açıkladı (R2=0.657, F=20.968, p<0.001). Sonuç: Kronik hastalığa sahip bireylerin akılcı antibiyotik kullanımına yönelik tutumlarının ortalamanın üzerinde olduğu ve olumlu tutuma sahip oldukları belirlendi. Erkeklerin, antibiyotiği hastalıkla ilgili şikâyet bitene kadar kullananların ve sağlık eğitimi almayanların akılcı antibiyotik kullanımına yönelik tutumları daha düşüktür. Ayrıca ilkokul, ortaokul, lise, üniversite ve üzeri mezun olanların, komşuları, yakınları ve arkadaşlarının tavsiyesi ile ilaç kullanmayanların ve hekime muayene olmadan antibiyotik kullanmayanların akılcı antibiyotik kullanımına yönelik tutumları daha yüksektir.
AtıfOpenAlex1
İncele - MakaleYalnız künye2025Investigation of fatigue, mental well-being and tachycardia in short- and long-term metformin use
Akeren, Zahide
Purpose: The current study aimed compare short and long-term metformin users according to sociodemographic characteristics and to examine the relationships between fatigue, tachycardia and psychological well-being. Materials and Methods: In cross-sectional study were reached 92 patients, 46 short-term and 46 long-term metformin users. It was measured fatigue with the Functional Assessment of Chronic Illness Treatment Fatigue Scale (FACIT-F), tachycardia with saturation device, well-being with the World Health Organization Well-Being Index (WHO-5). Results: For the group using short-term metformin, the mean; year of metformin use was 1.82 +/- 0.77 and pulse rate was 82.48 +/- 8.80, FACIT-F score was 20.37 +/- 7.25, and WHO-5 score was 15.70 +/- 3.23. The group using long-term metformin mean year of metformin use was 5.93 +/- 2.68, pulse rate was 84.57 +/- 9.64, FACIT-F score was 25.33 +/- 5.65 and WHO-5 score was 12.63 +/- 3.70. Well-being negatively correlated with the year of diabetes, year of metformin use, pulse rate and fatigue. FACIT-F, metformin year and pulse rate explain a total of 41.9% of the variance in well-being. FACIT-F ((3=-.51, t=-5.82, p= .000) and the year of metformin use ((3=-.19, t=-2.12, p= .037) significantly decrease well-being, while pulse rate does not have a significant effect on well-being. Conclusions: Long-term use of metformin has been found cause fatigue and negative psychological well-being. Fatigue, year of metformin use and pulse rate number are important predictors of psychological well-being in Type II diabetes patients using metformin.
- MakaleAçık Erişim2025Scopus SJRQ2The Effect of Health Literacy Level of Caregivers of Individuals With Diabetes on Care Activities and Supportive Behaviours
Semerci Çakmak, Vahide; Akeren, Zahide; Sönmez Sarı, Ebru; Kalyoncuo, Servet
Background: To determine the effect of the health literacy levels of caregivers of individuals with T2DM on caregiving activities and supportive behaviours. Methods: Cross sectional study. The sample for the study comprised of people who provided care for 442 individuals who were diagnosed with diabetes. The data were collected using the Personal Information Form, HLS-14 and D-CASS. Descriptive statistics, Independent samples t test, One-Way ANOVA and multiple linear regression analysis were used to analyse the data. Results: According to the results of the multiple linear regression analysis, the model was found to be statistically significant, and the variables that were incorporated into the model were able to explain 68.1% of the variance. Among the variables included in the model, HLS-14, educational status, employment status, income status and diabetes-related education were found to affect the care activities and supportive behaviours of caregivers of individuals with diabetes. Conclusion: In the research, it was determined that care activities and supportive behaviours were higher in those with higher levels of HL, higher levels of education, those who were not employed, those with higher income levels, and those who received education about diabetes. Nurses should develop training programmes to increase the HL levels of caregivers.
AtıfScopus2WoS2OpenAlex3İncele - MakaleAçık Erişim2025Scopus SJRQ1Metabolic syndrome index measurement tool (MSI): scale development, reliability and validity study
Akeren, Zahide; Apaydın, Emine
Aim: Identifying the risks of metabolic syndrome (MetS) can lead to early targeted interventions and thus contribute to improved quality of life by reducing the risk of developing MetS, diabetes or heart disease in the future. We aimed to develop a valid and reliable measurement tool to measure the MetS risk of the population. Materials and methods: In the methodological study, an item pool was created by reviewing the literature. Pre-application was performed after the weighting of the items whose content validity was ensured by taking expert opinions. Data were collected from 43 patients with MetS from a state hospital affiliated to the Ministry of Health and 405 individuals without MetS from the community, from a total of 448 individuals using the Individual Information Form, Finnish Diabetes Risk Scale (FINDRISC) and Metabolic Syndrome Index (MSI). The data obtained were evaluated using SPSS 22.0 and MedCalc 19.1 statistical programmes. Scale discrimination was analyzed by independent samples t-test between the upper and lower 27% groups. The cut-off point of the scale score in predicting the diagnosis of MetS was tested by ROC analysis. Correlation analysis was performed with the parallel form for criterion validity. Results: As a result of the ROC analysis, a perfectly compatible scale with a sensitivity of 100%, a specificity of 85.43% and a cut-off score of 48 was obtained. When the correlation analyses between MSI and FINDRISC scores were examined for criterion validity, a positive moderate (r = 0.632, p < 0.001) correlation was found between FINDRISC and MSI. When the discrimination of the scale was analysed, it was found that there was a significant difference between the lower 27% and upper 27% groups (p < 0.05) and it was revealed that the MSI made sensitive measurements to discriminate. Conclusions: The MSI scale is a valid and reliable tool for early detection of MetS risk.
AtıfScopus2WoS2OpenAlex2İncele - MakaleAçık Erişim2025Scopus SJRQ1The effect of dietary education on attitudes and behaviors in hemodialysis patients: A randomized trial
Akeren, Zahide; Çakmak, Vahide Semerci; Kalyoncuo, Servet
Background: Hemodialysis patients are at high risk for poor dietary status, primarily due to limited adherence to complex dietary regimens. Inadequate adherence may lead to complications and negatively adversely affect treatment outcomes. Promoting positive dietary attitudes and behavioral change is essential to improve health in this population. Aim: This study aimed to evaluate the impact of a structured dietary education program on dietary attitudes, daily diet intake, and vital signs in hemodialysis patients. Methods: The study was conducted between December 15, 2023, and March 27, 2024, with 34 patients (17 experimental, 17 control) receiving treatment at a public hospital in northeastern Turkey. Data were collected using the Patient Information Form, 24-Hour Diet Recall, Attitude Scale for Dietary Therapy of Hemodialysis Patients (ASDTHP), and Vital Signs Form. The experimental group received structured dietary education in two weekly 40-min sessions. Analyses were performed using BeBIS 9.0 and SPSS 25. Results: The mean age of participants in the experimental group was 59.94 ± 11.80 years; 64.7 % were male, and 64.7 % were primary/middle school graduates. In the experimental group, significant improvements were found in the total ASDTHP score, including the cognition-influenced and diet culture-related behavioral subdimensions (p < 0.05). Additionally, post-intervention analysis showed showed statistically significant reductions in systolic blood pressure, and pulse rate and increase in potassium intake (p < 0.05). Conclusion: Dietary education improved dietary attitudes and positively influenced certain vital signs, including blood pressure, in hemodialysis patients. However, it did not lead to statistically significant changes in other macronutrient and micronutrient intake variables.
AtıfScopus1WoS1OpenAlex1İncele - MakaleAçık Erişim2024COVID-19 Pozitif Sağlık Çalışanlarının Semptom, Laboratuvar ve Toraks Bilgisayarlı Tomografi Bulgularının Değerlendirilmesi: Rektrospektif Çalışma
Hintistan, Sevilay; Kazak, Aysun; Kuralay, Çıgdem; Apaydın, Emine; Akeren, Zahide
Amaç: Araştırma, Türkiye'nin kuzeydoğusunda COVID-19 pozitif sağlık çalışanlarının semptomlarını, laboratuvar ve toraks bilgisayarlı tomografi bulgularını incelemek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı, kesitsel ve retrospektif tasarıma sahip bu araştırmanın örneklemini COVID-19 pozitif olan 146 sağlık profesyoneli oluşturmuştur. Veriler, hastane bilgi yönetim sisteminin elektronik verileri ve sağlık çalışanlarının kişisel sağlık kayıtları kullanılarak toplanmıştır. Bulgular: COVID-19 pozitif sağlık çalışanlarının %52,7'si hemşire, ebe ve sağlık memuru, %50,6'sının semptomatik, %49,4'ünün asemptomatik olduğu ve semptomatik olanların en fazla öksürük, kas-eklem ağrısı ve yorgunluğu yaşadığı belirlendi. Sağlık çalışanlarının lökosit, nötrofil, lenfosit, trombosit ortalaması, C reaktif protein, D-dimer değerlerinin yüksek olduğu ve %24,1'inin COVID-19 uyumlu toraks bilgisayarlı tomografisi olduğu tespit edildi. Semptomatik sağlık çalışanlarının asemptomatik sağlık çalışanlarına kıyasla lökosit sayısı medyanının daha düşük, C reaktif protein ve prokalsitonin değerleri medyanının daha yüksek olduğu bulundu. COVID-19 uyumlu toraks bilgisayarlı tomografisi olan sağlık çalışanlarının lökosit, medyan ve trombosit değerleri ortalamasının daha düşük, C reaktif protein medyanının daha düşük ve D-dimer medyanının daha yüksek olduğu belirlendi. Sonuç: Çalışmada sağlık çalışanlarının yarısının semptomatik olduğu ve lökosit, nötrofil, lenfosit, C reaktif protein ve trombosit değerlerinin COVID-19 uyumlu torasik bilgisayarlı tomografi gelişimini etkilediği belirlenmiştir. Sonuçlar, araştırmalar için bilgi tabanı oluşturmak, sağlık çalışanları ve kurum yetkilileri tarafından korunma düzeylerini iyileştirmeye yönelik yöntemleri uygulamak için kullanılabilir.
- MakaleAçık Erişim2024Kronik Hastaların Metabolik Sendrom Bilgi Düzeyleri ve Farkındalıkları
Demirağ, Hatice; Semerci, Vahide; Akeren, Zahide
Amaç: Araştırma kronik hastaların metabolik sendrom bilgi ve farkındalıklarının incelenmesi amacıyla gerçekleştirildi. Gereç ve Yöntemler: Araştırma kesitsel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirildi. Araştırmanın verileri 14 Kasım 2023- 12 Ocak 2024 tarihleri arasında ‘Hasta Tanıtım Formu’ ve ‘Metabolik Sendrom Bilgi ve Farkındalık Ölçeği’ (MSBFÖ) kullanılarak kartopu örnekleme yöntemiyle toplandı. Tanımlayıcı istatistikler için ortalama, standart sapma, min-maks değerler, sayı ve yüzde kullanıldı. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, independent samples t test, one-way ANOVA testi kullanıldı. Bulgular: Hastaların %31,7’si 50-79 yaş arası, %66,0’sı kadın, %38,3’ü üniversite ve üzeri mezunu, %53,1’i evli ve %66,0’sı şehir merkezinde yaşamaktadır. Katılımcıların %26,1’inin hipertansiyon, %21,5’inin diyabetes mellitus, %17,5’inin solunum hastalığının olduğu belirlendi. Ayrıca katılımcıların %35,6’sının hastalık süresinin 1-5 yıl arasında olduğu, %61,1’inin düzenli olarak ilaç kullandığı ve %58,4’ünün diyetine uymadığı bulundu. Hastaların MSBFÖ puan ortalaması 49,38±10,67 (min=14 ve max=70) olduğu saptandı. Hastaların yaş, eğitim durumu, çalışma durumu, hastalık süresi, düzenli ilaç kullanma ve diyetine uyma durumu ile MSBFÖ toplam puan ortalaması arasında anlamlı fark bulundu (p<0,05). Sonuç: Sonuç olarak kronik hastalığa sahip bireylerin metabolik sendrom bilgi ve farkındalıklarının orta düzeyin üzerinde olduğu tespit edildi. Yaşam tarzı değişiklikleri Metabolik sendrom (MetS) insidansını azaltmak için etkili bir strateji olduğundan, kronik hastalarda bilgi düzeylerinin ve farkındalıklarının artırılması, yaşam tarzlarının iyileştirilmesine yardımcı olabilir.
AtıfOpenAlex4TR Dizin2İncele - MakaleAçık Erişim2024Transparan Elektronik Kalça Maketiyle Uygulanan Eğitimin İntramüsküler Enjeksiyon Uygulama Becerisi ve Kaygı Düzeyine Etkisi
Semerci, Vahide; Sönmez Sarı, Ebru; Akeren, Zahide; Aktaş, Elif Odabaşı; Işık, Hafsa Kübra
Giriş: İntramüsküler enjeksiyon uygulamasının yeterli bilgi ve beceriye sahip deneyimli hemşireler tarafından yapılması ilaç uygulama hatalarını azaltmaktadır. Amaç: Bu çalışma transparan elektronik kalça maketiyle uygulanan eğitimin öğrencilerin intramüsküler enjeksiyon uygulama becerilerine ve kaygı düzeylerine etkisini belirlemek amacı ile yapıldı. Yöntem: Nicel araştırma yöntemlerinden tek gruplu ön test-son test deseninde tasarlanan bu çalışma yarı deneyseldir. Çalışma 01 Kasım - 01 Aralık 2023 tarihleri arasında bir devlet üniversitesinde öğrenim gören 53 hemşirelik öğrencisiyle gerçekleştirildi. Veriler Öğrenci Tanıtım Formu, İntramüsküler Enjeksiyon Uygulama Beceri Değerlendirme Formu ve Durumluk Kaygı Ölçeği ile toplandı. Tanımlayıcı istatistikler için sayı ve yüzde, ortalama, standart sapma, minimum, maksimum değerler kullanıldı. Verilerin analizi Wilcoxon işaretli - sıralar testi ve bağımlı gruplar t - testi ile yapıldı. Bulgular: Araştırmaya katılan öğrencilerin yaş ortalaması 19,05 ± 1,04 olup, %67,9’u kızdır. Öğrencilerin %90,6’sı yurtta yaşamakta olup, %69,8’inin gelirinin gidere denk olduğu, %71,7’sinin Anadolu lisesi mezunu olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin eğitim öncesinde ve sonrasında aldıkları puanlar karşılaştırıldığında, eğitim sonrası intramüsküler enjeksiyon uygulama becerisi puan ortalamalarının eğitim öncesinden istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu görüldü (p < 0,001). Öğrencilerin eğitim öncesi ve sonrası durumluk kaygı puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak bir farklılık saptanmadı (p > 0,05). Sonuç: Öğrencilerin durumluk kaygı düzeyleri orta düzeydedir. Hemşirelik öğrencilerinin klinik uygulama öncesinde tekrarlı intramüsküler enjeksiyon uygulamalarını simülasyon maketleri üzerinde yapmaları önerilmektedir.
- MakaleYalnız künye2024Scopus SJRQ2The effect of loneliness on fear of aging: Mediated by social support
Akeren, Zahide; Akeren, Ihsan
The study aimed to examine the relationships between loneliness, perceived support and fear of old age, to determine how they differ according to some socio-demographic variables and of loneliness to reveal the mediating role of perceived social support in the effect on fear of old age. In the descriptive cross-sectional study conducted between November 2023 and January 2024, the Loneliness Orientation Scale (LOS), Multidimensional Perceived Social Support Scale (MSPSS) and Fear of Old Age Scale (FOS) were used. Correlational analysis was used in the analysis of data collected from 611 participants aged 18–65 with two-stage sampling, T-test and ANOVA were used in the comparison of means, and the Hayes’ PROCESS macro was used to determine the mediating role of perceived social support. Women, singles, young people, those with low education and income fear old age more. There is a positive correlation between loneliness and fear of aging, and a negative correlation between these two and perceived social support. As a result, perceived social support is a partial mediator in the effect of loneliness on fear of old age and it should be considered as an effective source in reducing fear of old age.
AtıfScopus1WoS1OpenAlex2İncele - MakaleAçık Erişim2024Scopus SJRQ2Investigation of the effect of green walking and intelligence games on the cognitive skills of individuals between the ages of 50–70 survived COVID-19 disease: A randomized controlled study
Akeren, Zahide; Hintistan, Sevilay
Background: Mild cognitive impairment can be considered as the preclinical stage of Alzheimer's disease. With the addition of COVID-19 disease to the cognitive decline that occurs with aging, it may cause dementia with severe cognitive losses such as Alzheimer's disease in some people. Physical activity and brain-occupying practices can significantly improve the risk factors for cognitive disorders and Alzheimer's disease. Objective: The aim of study was to examine the effect of green walking and intelligence game on the cognitive skills of individuals aged 50–70 years with COVID-19. Methods: The randomized controlled study was completed with 40 individuals, 20 in the experimental and 20 in the control group. Individuals in the experimental group green walking for 30 min three days a week for one month in two groups of 10 people, accompanied by the researcher. In addition, these individuals played intelligence games (brain games-memory thinking and brain exercise) via their smartphones for 15 min every day for a month. Results: The cognitive skills and cognitive dimensions of “attention, concentration, memory, language and orientation” of the individuals in the experimental group were significantly increased compared to the control group individuals (p < 0.05). Conclusions: It was found that green walk and intelligence game practice increased the cognitive skills of individuals aged 50–70 years who had outpatient COVID-19. © The Author(s) 2024. This article is distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 License (https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/) which permits non-commercial use, reproduction and distribution of the work without further permission provided the original work is attributed as specified on the SAGE and Open Access page (https://us.sagepub.com/en-us/nam/open-access-at-sage).
AtıfScopus1WoS2OpenAlex2İncele - MakaleYalnız künye2023Investigation of university students' exposure to phubbing and being phubbed
Kırbaş, Zila Özlem; Semerci, Vahide; Güneş, Hüseyin; Sönmez Sarı, Ebru; Akeren, Zahide
Aim: This study was carried out as an investigation of university students' exposure to phubbing and being phubbed. Method: The sample of the descriptive and relationship-seeking study consisted of students studying at a university located in the Eastern Black Sea region of Turkey (n=1005). The data were collected online by the researchers between September and October 2022 using the Personal Information Form, the General Exposure to Phubbing (GEP) Scale, and the General Being Phubbed (GBP) Scale. Results: The average age of the students was 20.41±2.02 (min=18, max=36). 71.4% of them were female students, 67.5% of them were studying at the faculty and 56.6% were in the first year. The mean GEP score of the students was 77.86±26.28 and the mean GBP score was 48.48±18.52. According to the results of the Pearson correlation test, which was conducted to determine the relationship between students' exposure to phubbing and being phubbed, a moderate, positive linear relationship was found between GEP and GBP (r=0.418, p=0.000). Conclusion: As a result, it can be said that the GEP and GBP status of the students are moderate. In addition, students who are exposed to phubbing may exhibit more phubbed behaviors. It can be suggested that healthcare professionals, who have an important role in improving public health, should conduct effective identification and awareness studies for university students, who constitute an important risk group in terms of phubbing.
AtıfTR Dizin3İncele - MakaleAçık Erişim2023Üniversite Öğrencilerine Verilen Akılcı İlaç Kullanımı Dersinin Etkinliğinin Değerlendirilmesi
Semerci, Vahide; Sönmez Sarı, Ebru; Akeren, Zahide
Akılcı ilaç kullanımı, koruyucu ve tedavi edici role sahiptir. Bu çalışmada üniversite öğrencilerine verilen akılcı ilaç kullanımı dersinin etkinliğinin değerlendirilmesi amaçlandı. Yarı deneysel olarak planlanan çalışma Şubat-Mayıs 2022 tarihleri arasında Doğu Karadeniz bölgesinde bir üniversitede yapıldı. Sağlık bilimleri fakültesinde okuyan, akılcı ilaç kullanımı dersine devam eden ve veri toplama araçlarını tam olarak dolduran 81 öğrenci çalışmaya dahil edildi. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu ve Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği (AİKÖ) kullanıldı. Tanımlayıcı istatistikler için sayı, yüzde, sürekli değişkenler için ortalama (X) ± standart sapma (SS) minimum-maksimum kullanıldı. Ön ve son değerlendirme test sonuçları analizi için Wilcoxon işaretli sıralar testi kullanıldı. Öğrencilerin bazı özellikleri ile ölçek puanlarını karşılaştırmada Mann Whitney U testi ve Kruskal Wallis testi kullanıldı. Öğrencilerin yaş ortalaması 21,59±1,23 (min=19, max=26) olup kız öğrencilerin oranı %60,5’tir. Öğrencilerin ön test AİKÖ toplam puanı 35,35±4,37 (min=21, max=42) iken, son test AİKÖ toplam puanı 37,23±3,84 (min=24, max=42)’tür. Ön ve son test AİKÖ toplam puanları karşılaştırıldığında fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu (z=-3,547, p<0,001). Eğitim alan öğrencilerin AİKÖ puanlarında artış saptandı. Toplumun önemli bir sosyal grubunu oluşturan üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanımı ile ilgili bilinçlenmesi ve farkındalık kazanması için bu konunun tüm üniversite müfredatlarına bir ders olarak eklenmesi önerilebilir.
AtıfOpenAlex2TR Dizin3İncele - MakaleAçık Erişim2023Üniversite Öğrencilerinde Günlük Alınan Besin Öğeleri Dağılımının ve Metabolik Sendrom Riskinin Belirlenmesi: Bayburt Üniversitesi Örneği
Akeren, Zahide; Kaya, Oncagül
Amaç: Bu çalışma, Bayburt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi’nde öğrenim gören öğrencilerin günlük alınan ana besin öğeleri dağılımının ve metabolik sendrom riskinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirildi. Gereç ve Yöntemler: Araştırma verileri Aralık 2022-Şubat 2023 tarihleri arasında yüz yüze toplandı. Çalışmaya katılmayı kabul eden öğrencilere “veri toplama formu” ve “Metabolik Sendrom Araştırma Formu” doldurtulduktan sonra 24 saatlik besin tüketim kaydı verildi. Geriye dönük olarak tüketilen besinlerini kaydetmeleri istendi ve bu işlemler toplamda 15-20 dakika arasında bitirildi. Beslenme kayıt formları ile elde edilen veriler, “Beslenme Bilgi Sistemi (BeBİS 9.0) programı” kullanılarak değerlendirildi. Bulgular: Üniversite öğrencilerinin metabolik sendrom risk ortalamasının 6,26±2,03 olduğu, %82,9’unun orta ve yüksek risk grubunda olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin tanıtıcı bilgileriyle metabolik sendrom riski karşılaştırıldığında; 26-30 yıl (9.57±2.99), grubunda olan öğrencilerin metabolik sendrom riskinin 15-20 yıl (6.10±2.20) ile 21-25 yıl (6.20±1.73) gruplarında yer alan öğrencilerden anlamlı olarak yüksek bulundu (p<0,001). Öğrencilerin metabolik sendrom risk düzeyleri ile cinsiyet, bölüm, sınıf, sigara, alkol, fiziksel aktivite ve kronik hastalık varlığı değişenleri arasında anlamlı farklılık bulunmadı (p>0,05). Öğrencilerin metabolik sendrom risk düzeyleri enerji ve ana besin öğeleri alımlarına göre karşılaştırıldığında; alınan toplam enerji (p<0,001), tüketilen su (p=0,010), toplam yağ (p<0,001), karbonhidrat (p<0,001), lif (p=0,020) ve çoklu doymamış yağ (p<0,001) ile aralarındaki istatistiksel anlamlı fark olduğu bulunurken, protein ve alkol (meyve, sebze, fermante ürünler) tüketimine göre anlamlı fark bulunmadı (p>0,05). Sonuç: Bu çalışmada üniversite öğrencilerinin önemli bir kısmının (%82,9) metabolik sendrom riski taşıdığı, özellikle enerji alımı ko- nusunda dikkatli olunması gerektiği sonucuna ulaşıldı.
AtıfOpenAlex3TR Dizin5İncele