Covid-19 Pandemisine BIST 100 Reaksiyonu: Ekonometrik Bir Analiz

Covid-19 pandemisi geçmişte yaşanan “kara veba” gibi birçok salgına benzer yıkıcı etkilerde bulunmaktadır. Covid-19 sadece sağlık sektörünü sarsmakla kalmayıp finansal piyasaları da derinden etkilemektedir. En çok etkilenen finansal piyasaların başında kuşkusuz borsalar gelmektedir. Covid-19 pandemisinin Borsa İstanbul üzerindeki etkisini ölçmek amacıyla yapılan çalışmada analiz, 31.12.2019-28.05.2020 tarihleri arası günlük verilerle hata düzeltme ve dirençli tahminci modellleri kullanılarak kısa ve uzun dönem için incelenmiştir. Bağımlı değişken olarak BIST 100 endeksinin ele alındığı çalışmada, Covid19 Türkiye ölüm oranı, US dolar kuru, korku endeksi, enfeksiyon hastalıkları ile sermaye piyasaları oynaklık endeksi ve uluslararası sermaye endeksi bağımsız değişkenler olarak modele dâhil edilmiştir. Çalışma sonucunda seçili değişkenlerin eşbütünleşik olduğu tespit edilmiş ve hata düzeltme modeli tahmin edilerek kısa dönemin uzun dönemi yakalama hızı yorumlanmıştır. Her iki model sonucuna göre pandemi süreci seçilen kontrol değişkenleri ile birlikte BIST 100 üzerinde kısa ve uzun dönemde etkilidir. Söz konusu etkinin kaynakları ve kontrol değişkenleri karar vericilere ilişkin teoriler bağlamında incelenerek finansal araçlar arasındaki ikamelik ilişkileri yorumlanmıştır. Finansal araçlara yapılan yatırımlar dikkate alındığında karar vericilerin belirsizlikler içeren dönemlerde yatırım saikiyle değil nakit ve tasarruf saikiyle hareket ettikleri dolayısıyla borsadan da uzaklaşmalarına neden olduğu gözlemlenmiştir. Aynı zamanda borsa içerisinde faaliyet gösteren şirketlerinde daralma süreçlerinde arz yönlü kısıtlama içerisine girecekleri için endekslerdeki dalgalanmalar kaçınılmaz olacaktır.