Erzurum İlmi Muhitine Bir Bakış (On Dokuzuncu Yüzyıla Kadar)

Bu çalışmada öteden beri Anadolu’nun doğusunda ilme ve kültüre merkezlik yapmış kadim bir şehir olan Erzurum’da XIX. yüzyıla kadar cereyan eden ilmi faaliyetler genel olarak ele alınmıştır. Özellikle Saltuklularla başlayan şehirdeki ilmi ve kültürel muhit, İlhanlılar tarafından oldukça ileri seviyelere taşınmıştır. Bunlar tarafından kurulan Erzurum’daki ilmi ve kültürel müesseseler, sadece bulunduğu şehir için değil, aynı zamanda civar şehirlerin halkı için de hizmet vermiştir. XVI. yüzyılda devletlerarasındaki siyasi çatışmalardan Erzurum’daki ilmi muhit de epeyce yara almıştır. Bu yüzyılın sonlarına doğru yaralarını saran şehir, XVII. ve XVIII. yüzyılda ilmi, edebi ve kültürel bir muhit hüviyetine kavuşmuştur. Özellikle XVIII. yüzyılda Erzurum ilmi ve kültürel yönden kendi kendine yetebilecek seviyeye ulaşmıştır. Bu dönemde, Şeyhülislam Feyzullah Efendi, Müderris Hazık Mehmet Efendi ve Şeyh İbrahim Hakkı gibi şahsiyetler, Erzurum’da eğitim-öğretim görmüş, Osmanlı Devleti’nde söz sahibi olmuş ve yaşadıkları dönemde iz bırakmışlardır.