Yazarlar
- Hilal Koç(1)
- Tuğçe Hırca(1)
Yayınlar
- Doktora TeziAçık Erişim2025Susurluk havzası özelinde kayıp veri ve kuraklık analizi
Tuğçe Hırca
Kuraklık, en karmaşık ve en yıkıcı doğal afetlerden biridir. Kuraklık etkileri, su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi sayesinde en aza indirilebilmektedir. Optimum su kaynakları yönetimi için hidrolojik analizlerden güvenilir sonuçlar elde edilmelidir. Güvenilir sonuçlar ise hidrolojik ve istatistiksel analizlerde kullanılacak veri envanterinin eksiksiz olması ile yakından ilişkilidir. Bu çalışma, Susurluk Havzası örneği üzerinde kayıp veri ve kuraklık analizi olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, hidroloji literatürü için kayıp veri metodolojisi geliştirilerek havzanın istatistiki yapısına en uygun atama yönteminin belirlenmesi amaçlanmıştır. İkinci bölümünde ise geleneksel ve yenilikçi yöntemler ile havzanın kuraklık risk durumunun detaylı olarak belirlenmesi amaçlanmıştır. Kayıp veri metodolojisinde; gerçek veri setlerinin kayıp veri miktarı, kayıp veri deseni ve kayıp veri mekanizmaları dikkate alınarak simüle veri setleri oluşturulmuştur. Simüle veri setlerindeki kayıp verilerin tahmininde basit atama teknikleri, Beklenti Maksimizasyonu (BM) ve k-En Yakın Komşu (kNN) algoritması kullanılmıştır. Gerçek veri setlerinin istatistiksel yapısına benzer olan simüle veri setleri için en uygun kayıp veri atama yöntemi farklı değerlendirme kriterlerine göre belirlenmiştir. Bu sayede, gerçek veri setlerindeki kayıp verilerin tahmininde en etkili yöntem kullanılmıştır. Çalışma kapsamında, istasyon seçiminin ve normallik varsayımının BM performansına etkisi oluşturulan çeşitli senaryolarla incelenmiştir. Belirtilen metodolojiye uygun olarak verilerdeki kayıp değerler tamamlanmıştır. Kuraklık analizleri yapılmadan önce, verilerdeki tutarsızlık ve kırılmalar homojenlik testleri ile değerlendirilmiştir. Ardından kısa (1-3 ay), orta (6-9 ay) ve uzun (12-24 ay) zaman ölçeklerinde Standart Yağış İndeksi (SYİ), Standart Yağış Evapotranspirasyon İndeksi (SYEİ), Z-Skor İndeksi (ZSİ) ve Gerçek Yağış İndeksi (GYİ) hesaplanmış ve ekstrem kuraklıklar belirlenmiştir. Kuraklık indeks değerlerinin içsel bağımlılıkları incelenmiş ve kuraklık trendlerini belirlemek amacıyla parametrik olmayan Modifiye edilmiş Mann-Kendall (mMK) testi, grafiksel trend analizi için Yenilikçi Trend Analizi (YTA) yöntemi ve Yenilikçi Trend Anlamlılık Testi (YTAT) kullanılmıştır. Çalışmada, kayıp verilerin tamamlanmasında en etkili yöntemin BM olduğu, genelleştirilmiş ekstrem değer (GED) dağılımının havza yağışını Gamma dağılımından daha iyi temsil ettiği belirlenmiştir.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2022Çoruh havzası'ndaki maksimum-minumum sıcaklık verilerinin trend analizi
Hilal Koç
Bu çalışmada Türkiye'nin önemli büyük havzalarından olan Çoruh Havzası maksimum ve minimum sıcaklık verilerin homojenlik ve trend analizlerinin yapılması amaçlanmıştır. Bu amaç için, çalışma kapsamında Bayburt, İspir, Tortum ve Artvin meteoroloji istasyonlarına ait 1965-2020 yılları arası minimum ve maksimum sıcaklık verileri kullanılmıştır. İlk olarak minimum ve maksimum sıcaklık verilerinin homojenlik analizleri literatürde yaygın olarak kullanılan Standart Normal Homojenlik Testi (SNHT), Buishand ve Petitt testleri ile yapılmıştır. Homojenlik testleri sonuçlarına göre özellikle Bayburt, İspir ve Tortum istasyonlarının maksimum sıcaklık verilerinde homojenlik olmama durumları tespit edilmiştir. Daha sonra, maskimum ve sıcaklık verilerinin trend analizleri parametrik olmayan Mann Kendall trend testi yardımıyla yapılmıştır. Mann Kendall trend testi sonuçlarına göre Bayburt ili İlkbahar ve Yaz mevsimleri ile Artvin ili Yaz mevsimi minimum sıcaklık verilerinde istatistiki açıdan anlamlı trendler söz konusu iken, Bayburt, İspir ve Tortum istasyonları İlkbahar ve Yaz mevsimleri maksimum sıcaklık verilerinde %95 güven aralığında anlamlı pozitif trendler tespit edilmiştir. Anlamlı trendlerin özellikle Çoruh havzası'nın üst kısmında daha da fazla olduğu gözlenmiştir.