Yazarlar
Yayınlar
- Doktora TeziAçık Erişim2023Hurûfu'l-me'ânî ve anlam değeri -Tâhâ sûresi özelinde-
Nurullah Oruç
Arap dili ve belagatinde, kelime türlerinden biri olan harflerin ayrı bir yeri vardır. Bu nedenle harflerin Kur'ân'daki fonksiyonunu bilmek, Kur'ân ayetlerini doğru bir şekilde anlamaya katkı sağlayacaktır. Hurûf-u me ânî diye isimlendirilen bu harflerin kullanıldığı anlam, cümledeki konumlarına bağlı olarak değişebilmektedir. Bu harflerin cümleye kattığı mana inceliği ve etkisi, buna bağlı dil kurallarını bilmekle mümkündür. Bir sûrenin ihtiva ettiği bütün mana harflerini ele alan çalışmaya az rastlanmaktadır. Bu çalışmada, Arapça metinlerinin ve dolayısıyla Kur'ân ayetlerinin anlaşılmasında büyük etkisi olan mana harflerinin Kur'ân-ı Kerîm'den Tâhâ sûresi örnek alınarak manaya kattığı incelikler ele alınmıştır. Çalışmamız, giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş kısmında, Kur'ân'daki hurûfu'l-me' ânînin önemi, bu alanda yapılan çalışmalar ve bu çalışmanın diğerlerinden farkı ve problematik yönü hakkındaki bilgilere değinilmiştir. Birinci bölümde, harfin kavramsal alanlarına, teşekkül ve tarihsel sürecine, muhtevasına ve metindeki fonksiyonlarına temas edilmiştir. Ayrıca mana harfleri için kullanılan hurûfu'l-me ânî, me âni'l-hurûf, edat ve alet gibi kavram ve terkiplerin semantik tahlili yapılarak aralarındaki nüanslar incelenmiştir. İkinci bölümde ise sûrede kullanılan edatların î râb, mana ve belagat yönünden ele alınmış ve bu konudaki Arap dilbilimcilerinin görüşlerine yer verilmiştir. Sonuç olarak hicri üçüncü yüzyılın sonlarına kadar mana harfi için sıklıkla kullanılan kelimenin harf kavramının olduğu görülmektedir. Manalı harfler için kullanılan tabirlerin tamamının kullanıldığı ve bu sahada müstakil eserlerin kaleme alınmaya başlanıp, yoğun biçimde görüldüğü dönemin, hicri dördüncü asır olduğu değerlendirilmektedir. Tâhâ sûresindeki ayetlerde kullanılan edatları incelediğimizde, bir harfin anlam derinliği, yer aldığı cümlenin siyâk ve sibakından ortaya çıktığı görülür. Tâhâ sûresinde manaca çok yönlü kullanılan edatların çoğu, cer harflerin olduğu ve bunların çoğu ta'lîl anlamını yansıttığı dikkati çekmektedir.
- Doktora TeziAçık Erişim2022Şa'râvî tefsirinde belagat ilmi ve Kur'an'ın i'cazı
Zeynep Demiryorgan
Bu çalışma Şa'râvî'nin tefsir kitabında işlediği belagat ve i'caz anlayışını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda Şa'râvî'nin tefsirinde işlediği belagat ve i'caza konu olan tüm ayetler incelenmiştir. Tespit edebildiğimiz kadarıyla bu ayetler, Şa'râvî'nin ele aldığı şekliyle klasik dönem tefsir kitaplarıyla mukayeseli olarak açıklanmıştır. Üç bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde Şa'râvî'nin hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiş, i'caz ve belagat kavramları temellendirilmiştir. İkinci bölümde, Kur'an-ı Kerim'in belagat bağlamında i'cazı hakkında ayetler örneğinde açıklamalar yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise Kur'an'ın içerdiği gaybî bilgiler ve ilmî hakikatler sebebiyle muciz olmasıyla ilgili izahatlar yapılmıştır. Şa'râvî'nin Kur'an'ın temelde fesahat ve belagat cihetiyle muciz olduğunu ifade ettiği ortaya çıkmıştır. Ancak Kur'an'ı Kerim'in hem içerdiği gaybî bilgiler, hem bildirdiği ilmî hakikatler hem de insan ruhuna etki etmesi sebebiyle muciz olduğunu belirttiği de anlaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Tefsir, Şa'râvî, Kur'an, Mucize, Belagat, İ'caz.
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2020İmam Zemahşerî'nin el-Keşşâf isimli efsîri bağlamında Ahzâb sûresinin belagat açısından incelenmesi
Osman Fidan
Kur'ân-ı Kerîm'i doğru anlamada hiç şüphesiz müfessirlerin önemli bir yeri vardır. Bu tezin amacı da İslâm dünyasında haklı bir şöhrete sahip olan müfessir Zemahşerî'nin el-Keşşâf isimli tefsîri bağlamında Ahzâb sûresindeki edebî inceliklerin ortaya çıkarılması ve Kur'ân-ı Kerîm'in ne derece belîğ bir kitap olduğunun bir kez daha vurgulanmasıdır. Kur'ân-ı Kerîm'in çok konulu sûrelerinden olan ve bu sebeple gerek ilmî gerekse akademik alanda pek çok çalışmaya konu olan Ahzâb sûresi, hiç şüphesiz belâğî açıdan da bir o kadar zengindir. Bu çalışma, Ahzâb sûresini farklı bir açıdan ele alıp, sûredeki edebî sanatları incelemektedir. Ayrıca dirâyet tefsîrleri alanında büyük bir şöhrete sahip olan Keşşâf'ın esas alınması, İmam Zemahşerî'nin tefsîr metoduna dair bilgi vermektedir. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümünde, araştırmanın konusu, gayesi, yöntemi, literatür araştırması, İmam Zemahşerî'nin hayatı, ilmi kişiliği ve İslâm ilim hazinesine kazandırdığı eserleri zikredilip, daha sonra Ahzâb sûresinin adı ve mânâsı, nüzûl yeri ve zamanı, nüzûl sebepleri ve sûrenin genel muhtevası gibi konular ele alınmıştır. İkinci bölümde ise, belagat ilmine genel bir bakış, bu ilmin tanımı, tarihçesi, kısımları ve bu alanda yazılan eserlere değinilmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise, Keşşâf tefsîri esas alınarak Ahzâb sûresi belagat açısından incelenmiştir. Bu kısımda, âyetler analiz edilirken musannifin açık bir şekilde ifade ettiği belâğî açıklamaların yanında, zımnen işâret ettikleri de ifade edilmeye çalışılmıştır. Anahtar kelimeler: Zemahşerî, Keşşâf, Belagat, Ahzâb sûresi
- Yüksek Lisans TeziAçık Erişim2018Fadl Hasan Abbas ve el-Belâga Fünûnuhâ ve Efnânuhâ adlı eseri bağlamında meânî ilmine dair görüşleri
Ahmet Mahmut Gözün
Tarih boyunca Kur'an-Kerim'i anlamak Müslümanların en önemli gündemini oluşturmuştur. Bu anlama çalışmasının temeli olan Arapça'nın söz dizimini ve ruhunu ortaya koymak için büyük çabalar ortaya koymuşlardır. Bu noktada Kur'an'ın güzelliklerini ortaya koyan, sözün güzelliklerini açığa çıkaran ilim Belağat ilmidir. Belağat, din, dil, edebiyat ve yabancı kaynaklar ile gelişerek İslam düşünce geleneğinin temel yapı taşlarından biri haline gelmiştir. Bu noktadan hareketle Belağat ilminin öğrenilmesi, Kur'an-ı Kerim'in doğru anlaşılması için zarurî kabul edilmiştir. Bundan dolayı tarih boyunca Belağat ilmine dair birçok eser yazılmıştır. Bu çalışmada modern dönemde geleneksel Belağat anlayışını öğretmeyi hedefleyen Fadl Hasan Abbâs'ın eserlerinde Belağat ilminin önemli kısımlarından biri olan ilm-i Meânî'ye dair görüşleri incelenmiştir. Fadl Hasan Abbâs, eserlerinde üslüp ve metod olarak, Belâğatın daha kolay anlaşılmasını hedefleyen ve eserleri günümüz Arap dünyasında çokça okunan önemli bir müellif olarak dikkat çekmektedir. Çalışmamız giriş ve iki bölümden oluşmaktadır; Giriş kısmında Belâğat ilminin önemi, tarihçesi, kısımları ele alındı, günümüze kadar sistematik hale gelmiş olan ekollere temas edildi ve temsilcileri tanıtıldı. Birinci bölümünde Fadl Hasan Abbâs'ın hayatı ele alınarak yazmış olduğu eserlerinden matbu olanları tanıtıldı, henüz basılmamış olanlarına da temas edildi. İkinci bölümde ise Belâğat ilminin kısımlarından olan Meânî'ye dair konular, Fadl Hasan'ın eserleri çerçevesinde ele alınmış olup değerlendirmeleri ve farklı görüşleri ortaya konulmaya çalışıldı. Anahtar Kelimeler: Fadl Hasan Abbâs, Belağat, Fesahat, Meânî