Ümmügülsüm Saka

Bu çalışma, Kur'an'ı Kerim'de şükür kavramının temellendirildiği bağlamsal yapıyı çözümlemeyi amaçlamaktadır. Özellikle şükür ile ilgili ayetler ekseninde yürütülen bu araştırmada, Kur'an'da geçen şükür olgusunun hem bireysel hem de toplumsal boyutları ele alınarak kavramın teolojik ve ahlâkî açılımlarına odaklanılmıştır. Kuranda geçen kıssalar, tarihsel bir anlatı olmanın ötesinde, değerler eğitimi ve ahlâkî rehberlik açısından güçlü bir muhteva sunmaktadır. Bu bağlamda çalışmada, Hz. Nuh, Hz. İbrahim Hz. Musa Hz. Süleyman ve Hz. Muhammed gibi peygamberlerin yaşamları boyunca şükürle ilişkilendirilen tutum, davranış ve söylemleri içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Ayrıca şükür kavramının Kur'an'daki kök anlamı ve kavramsal farklılaşmaları dilbilimsel yaklaşımlar çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırmada klasik tefsir literatürü ile birlikte modern yorumlara da yer verilmiş; şükür kavramının inanç, sabır, tevekkül ve teslimiyet gibi diğer temel Kur'an'î kavramlarla ilişkisi irdelenmiştir. Kur'an'da şükür kavramının yalnızca bir teşekkür ifadesi olmadığını, bunun ötesinde bir bilinç hali, kulluk bilinci ve sorumluluk duygusunun göstergesi olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca şükür, Kur'anî bağlamda sadece nimete karşı değil, musibet ve zorluklar karşısında da sergilenen bir duruş olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışma, şükür kavramının Kur'an'daki yeri ve işlevini daha derinlikli biçimde anlamaya yönelik teorik bir katkı sağlamayı hedeflemektedir. Ayrıca çalışmanın bilimsel derinliğini ve içerik bütünlüğünü artırmak amacıyla şükür kavramına dair Kur'an'ı Kerim'de yer alan ayetler ile bu kavramı destekleyen ve açıklayan hadis-i şerifler birlikte ele alınmıştır. Kur'an ayetleri bağlamları dikkate alınarak incelenmiş, böylece şükür temasının ilahi hitaptaki anlam çerçevesi ve farklı kullanım biçimleri ortaya konmuştur. Bunun yanında, Hz. Peygamber'in sünnetinde şükür anlayışının nasıl şekillendiği de hadisler ışığında ele alınmıştır. Elde edilen veriler, şükür kavramının İslam düşüncesindeki yeri, fonksiyonu ve bireysel/toplumsal yaşamdaki yansımalarını bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmeye imkân tanımaktadır. Bu yönüyle çalışma, Kur'an merkezli bir muhteva analizinin yanı sıra hadis temelli bir destekle konunun çok boyutlu incelenmesini hedeflemektedir.