Görece Küçük Ölçekli Bir Derlem Üzerinden Kelime Sıklık ve Dağılım Analizi

Bu çalışma, yabancı dil olarak Türkçe öğretim materyallerindeki sözcük seçiminde yalnızca mutlak sıklığa dayalı geleneksel yaklaşıma alternatif olarak dağılım (range) ve ortalama indirgenmiş frekans (average reduced frequency - ARF) gibi istatistiksel ölçütlerin birlikte kullanılmasının önemini araştırmaktadır. Çalışma, Yunus Emre Enstitüsü’nün Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti (YİTÖS) B1 ve B2 seviyelerindeki dinleme metinlerini derlem olarak kullanmıştır. Metinlerdeki sözcükler, mutlak frekans, dağılım ve ARF değerlerine göre ayrı ayrı sıralanmış ve ilk 30’ar sözcüğün listeleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bulgular, “bir”, “ve”, “ol-”, “bu” gibi temel sözcüklerin tüm listelerde üst sıralarda yer aldığını göstermiştir. Ancak, yalnızca mutlak frekansa göre yapılan sıralamada, “gazete”, “festival”, “Selvihan” (B1) ve “su”, “çalışma”, “hayat” (B2) gibi belirli birkaç metinde yoğun kullanılan sözcüklerin yapay olarak üst sıralara çıktığı tespit edilmiştir. Buna karşılık, dağılım ölçütü “sonra”, “yap- ”, “gibi” gibi metinler arasında yaygın kullanılan sözcükleri öne çıkarmıştır. ARF ölçütü ise hem mutlak sıklıktaki yapay yükselmeleri dengelemiş hem de dengeli dağılım gösteren sözcükleri koruyarak daha güvenilir bir liste sunmuştur. Öğretim materyali geliştiricilerinin ve araştırmacıların, sözcüklerin önem derecesini belirlerken yalnızca mutlak sıklığa değil, dağılım ve ARF gibi bileşik ölçütlere de başvurmaları daha dengeli söz varlığı seçimine imkân sağlayacaktır.