Girişimcilik okuryazarlığı: Bir ölçek geliştirme çalışması

Bu tez çalışmasında, üniversite öğrencilerinin girişimcilik okuryazarlığı düzeylerini belirlemeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirilmesi amaçlanmıştır. Girişimcilik okuryazarlığı; bireyin girişimcilik alanına ilişkin bilgiye erişme, bilgiyi anlama, eleştirel değerlendirme ve toplumsal bağlamda anlamlandırma kapasitesi ile bu bilgiyi yenilikçi, etik ve sürdürülebilir değer yaratımı doğrultusunda kullanmaya yönelik farkındalık, duyarlılık ve davranışsal hazırbulunuşluk düzeyi olarak ele alınmıştır. Araştırma, nitel ve nicel aşamalardan oluşan karma yöntemli bir ölçek geliştirme çalışmasıdır. Nitel aşamada 10 akademisyen/uzman, 10 girişimci ve 25 üniversite öğrencisi olmak üzere toplam 45 katılımcı ile derinlemesine görüşme ve odak grup görüşmeleri yapılmıştır. Veriler MAXQDA aracılığıyla refleksif tematik analiz yaklaşımıyla çözümlenmiş; nitel bulgular ve alan yazın doğrultusunda girişimcilik okuryazarlığı beş boyutlu bir yapı olarak kavramsallaştırılmıştır. Bu boyutlar; girişimsel bilgi ve iş süreçleri, girişimci düşünme, girişimsel değerler ve etik farkındalık, girişimsel öz yeterlik ve psikolojik hazırbulunuşluk ile girişimsel davranış eğilimi olarak belirlenmiştir. Kavramsal yapı temelinde oluşturulan madde havuzu, dil, ölçme-değerlendirme ve alan uzmanlarının görüşleriyle değerlendirilmiş ve 41 maddelik taslak ölçek hazırlanmıştır. Ön deneme ve pilot uygulama sonrasında bir madde çıkarılarak 40 maddelik form ana uygulamaya hazır hâle getirilmiştir. Nicel aşamada Açıklayıcı Faktör Analizi için 403, Doğrulayıcı Faktör Analizi için 576 üniversite öğrencisinden veri toplanmıştır. AFA'da temel eksen faktörleme yöntemi ve direct oblimin döndürme tekniği kullanılmış; faktör sayısının belirlenmesinde Kaiser kriteri, yamaç-birikinti grafiği, paralel analiz ve kuramsal anlamlılık birlikte değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda beş faktörlü ve 35 maddeli bir yapı elde edilmiştir. DFA aşamasında bu yapı farklı bir örneklem üzerinde test edilmiştir. Likert tipi ordinal veri yapısı nedeniyle WLSMV kestirim yöntemi kullanılmıştır. DFA sürecinde üç madde çıkarılmış ve kuramsal olarak uygun görülen bir hata kovaryansı tanımlanmıştır. Revizyon sonrasında ölçeğin nihai formu beş faktör ve 32 maddeden oluşmuştur. Nihai modelin uyum indeksleri kabul edilebilir düzeyde bulunmuş; faktör yükleri, açıklanan varyans değerleri ve model uyum bulguları ölçeğin yapı geçerliğini desteklemiştir. Ölçeğin benzeşim geçerliği Açıklanan Ortalama Varyans (AVE) değerleriyle, ayrışım geçerliği ise HTMT oranlarıyla incelenmiştir. Güvenirlik kapsamında bileşik güvenirlik, Cronbach alfa ve McDonald's omega katsayıları değerlendirilmiş; elde edilen bulgular ölçeğin geçerli ve güvenilir olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak geliştirilen Girişimcilik Okuryazarlığı Ölçeği'nin, üniversite öğrencilerinin girişimcilik okuryazarlığı düzeylerini belirlemede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. Ölçek, girişimcilik okuryazarlığını yalnızca bilgi düzeyiyle sınırlı olmayan; girişimci düşünme, iş süreçleri bilgisi, etik farkındalık, psikolojik hazırbulunuşluk ve davranışsal eğilim bileşenlerini içeren çok boyutlu bir yapı olarak değerlendirmektedir.

This thesis aims to develop a valid and reliable measurement tool to determine the entrepreneurial literacy levels of university students. Entrepreneurial literacy is defined as an individual's capacity to access, understand, critically evaluate, and interpret information related to the field of entrepreneurship within a social context, as well as their level of awareness, sensitivity, and behavioral readiness to use this information in line with innovative, ethical, and sustainable value creation. The research is a mixed-methods scale development study consisting of qualitative and quantitative phases. In the qualitative phase, in-depth interviews and focus group discussions were conducted with a total of 45 participants, including 10 academics/experts, 10 entrepreneurs, and 25 university students. Data were analyzed using a reflexive thematic analysis approach via MAXQDA; based on qualitative findings and the literature, entrepreneurial literacy was conceptualized as a five-dimensional structure. These dimensions were identified as: entrepreneurial knowledge and business processes, entrepreneurial thinking, entrepreneurial values and ethical awareness, entrepreneurial self-efficacy and psychological readiness, and entrepreneurial behavioral inclination. The item pool, created based on the conceptual structure, was evaluated with the opinions of language, measurement-evaluation, and field experts, and a draft scale of 41 items was prepared. After a preliminary trial and pilot application, one item was removed, and the 40-item form was prepared for the main application. In the quantitative phase, data was collected from 403 university students for Exploratory Factor Analysis and 576 university students for Confirmatory Factor Analysis. In the EFA, the principal axis factorization method and the direct oblimin rotation technique were used; the Kaiser criterion, scree plot, parallel analysis, and theoretical significance were evaluated together in determining the number of factors. As a result of the analysis, a five-factor structure with 35 items was obtained. In the CFA phase, this structure was tested on a different sample. Due to the Likert-type ordinal data structure, the WLSMV estimation method was used. In the CFA process, three items were removed, and a theoretically appropriate error covariance was defined. After revision, the final form of the scale consisted of five factors and 32 items. The fit indices of the final model were found to be at an acceptable level; Factor loadings, explained variance values, and model fit findings supported the construct validity of the scale. Convergent validity was examined using Average Variance Extracted (AVE) values, and discriminant validity using HTMT ratios. Composite reliability, Cronbach's alpha, and McDonald's omega coefficients were evaluated; the findings showed that the scale is valid and reliable. In conclusion, the developed Entrepreneurial Literacy Scale is a valid and reliable measurement tool that can be used to determine the entrepreneurial literacy levels of university students. The scale evaluates entrepreneurial literacy as a multidimensional construct that is not limited to knowledge level alone, but includes entrepreneurial thinking, knowledge of business processes, ethical awareness, psychological readiness, and behavioral tendencies.