El-Fütûhâtü'l-Mekkiyye bağlamında Muhyiddin Ibnü'l-Arabî'nin kelam ve felsefe eleştirisi

Tezde İbnü'l-Arabî'nin şahıslar bağlamında kelâmcı ve filozoflara; gruplar bağlamında kelâmî ve felsefî ekollere; disiplinler bağlamında ise kelâm ve felsefeye yönelik eleştirileri ontolojik ve epistemolojik açıdan ele alınmaktadır. Çalışmada amaçlanan husus, İbnü'l-Arabî'nin eleştirileri bağlamında, onun bir sûfî olarak düşünce dünyasının, kelâm ve felsefe ya da kelâmcı ve filozoflar arasındaki gerçek konumunu tespit etmektir. Çalışmanın temel kaynağı, İbnü'l-Arabî'nin el-Fütûhâtü'l-Mekkiyye isimli geniş külliyatıdır. İbnü'l-Arabî'nin zikredilen eserdeki eleştirileri, önemli kelâm ve felsefe metinleri de dikkate alınarak aktarılmakta ve değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda İslâm düşüncesinin bu üç kanalına (tasavvuf, kelâm ve felsefe) ait fikirler mukayese edilmektedir. Çalışma neticesinde İbnü'l-Arabî'nin ontolojik ve epistemolojik bağlamda onu kelâm ve felsefe disiplinlerinden ayrıştıran özgün düşünce sisteminin açıklık kazanmasına katkı sağlandığı söylenebilir. Onun ontoloji alanında teorik fizik ve metafiziğe ilişkin görüşleriyle kendine has bir evren tasavvuru ve vesilecilik anlayışı geliştirdiği; epistemoloji alanında ise özgün bir duyumcu/deneyimci tavra sahip olup bilgide de vesileci bir tutum sergilediği görülmektedir.

In this thesis, Ibn al-Arabī's critiques of theologians and philosophers in the context of individuals; of theological and philosophical schools in the context of groups; and of theology and philosophy in the context of disciplines are discussed from an ontological and epistemological perspective. The work aims to determine the real position of Ibn al-Arabī's thought as a sūfī in the context of his criticism between theology and philosophy or between theologians and philosophers. The main source of the study is Ibn al-Arabī's vast corpus, al-Futūhāt al-Makkiyyah. Ibn al-Arabī's criticism in the aforementioned work are presented and evaluated by taking into account important theological and philosophical texts. In this direction, the ideas belonging to these three channels of Islamic thought (sūfism, theology, and philosophy) are compared. As a result of the study, it can be said that Ibn al-Arabī's unique system of thought, which distinguishes him from the disciplines of theology and philosophy in the ontological and epistemological contexts, has become clear. In the field of ontology, with his views on theoretical physics and metaphysics, he developed a unique conception of the universe and an understanding of occasionalism; in the field of epistemology, it can be said that he had a unique sensualist/empiricist attitude and exhibited an occasionalist attitude in knowledge.